http://bachito.ucoz.com/ Mon, 23 Nov 2009 10:10:54 GMT uCoz Web-Service <DIV align="center"><img src="http://s45.radikal.ru/i110/0911/c0/afa810b9baeb.jpg" border="0"> <br /> <BR>დასახელება: Pro Evolution Soccer 2010 <br /> გამოშვების წელი: 2009 <br /> ჟანრი: Sport <br /> შემქმენლი: Konami <br /> გამომცმლობა: Konami <br /> პლატფორმა: PS2 <br /> რეგიონი: PAL <br /> ენა:ინგლისური <p> თამაშის შესახებ: <br /> PES 2010 განსხვავდება გაუმჯობესებული გარეგნობით და უფრო თავისუფალი ანიმაციით. ველზე მოთამაშე გუნდის თითოეული წევრები და მეკარეები გახდნენ უფრო ჭკიანები და შეისწავლეს ახალი ”ტრიუკები” (ფინტები). გამოჩნდა ახალი დამატებითი ხელსაწყოები გუნდების სამართავად: მაგალითად თავისუფალი დარტყმის დროს, შესაძლებელია თავდასხმელების მიმართლების მითითება საჯარიმო მოედანში. მსაჯები ამჯერად სამართლიანად სჯიან (აჯარიმებენ) მოთამაშეების თამაშის დარღვევისას, ხოლო ”პენალტის” შესრულება ახლა უკვე გაგიადვილდებათ - ახალი სისტემა საშუალებას მოგცემთ ზუსტად მიუთითოთ დარტყმის წერთილი. მოთამაშეების გულშემატკივრები გაადიდეს ყვირილის დროს სიტყვების არსენალი და სხვადასხვანაირად მოქცევა საშინაო თუ გსავლითი მატჩების დროს. აგრეთვე გაიზარდა კომენტატორების სიტყების მარაგი. ხოლო ყველაზე საინტერესო არის ის, რომ KONAMI-იმ მოიპოვა სრული ლიცენზია FIFA-ს გუნდებზე, ამიერიდან ახალ PES-ში ყველა საფეხბურთო გუნდის ფორმაც და ემბლემებიც შეესაბამება ორიგინალურ პროტოტიპებს.</DIV> <BR><P align="center"><img src="http://s45.radikal.ru/i110/0911/c0/afa810b9baeb.jpg" border="0"></P><P align="center"><a class="link" href="http://mydisk.ge/download.php?id=A95FF81FF6C9" rel="nofollow" target="_blank"></P><P align="center">DOWNLOAD</a></P> https://bachito.ucoz.com/news/pro_evolution_soccer_2010_2009ps2eng/2009-11-23-236 თამაშები bachuki https://bachito.ucoz.com/news/pro_evolution_soccer_2010_2009ps2eng/2009-11-23-236 Mon, 23 Nov 2009 10:10:54 GMT <BR><P align="center"><BR></P><P align="center"><img src="http://s13.radikal.ru/i186/0911/d4/5a36f8d5b0e6.jpg" border="0"> <br /> </P><P align="center">დავით VI ნარინი მეფობაში და ბერობაში </P><P align="center">(გელათის მონასტერი. დავით ნარინის ეკვდერი)</P> <BR><P align="center"><SPAN style='font-family: "Arial Black"'><SPAN style="font-size: 14pt">საქართველო XIII საუკუნის მეორე ნახევარში</SPAN></SPAN></P><P align="center"><BR></P><P align="center"><img src="http://i064.radikal.ru/0911/e9/8aadedfbea7b.png" border="0"></P><P align="center">ილხანთა საყაენო</P><P><BR></P><P align="center">კორტასთავის შეთქმულებამ მონღოლები საგონებელში ჩააგდო. ისინი მიხვდნენ რომ საქართველოში მეფობის გაუქმებას ვერ შესძლებდნენ , რადგან მეფობის გაუქმება საქართველოში დიდი აჯანყებას გამოიწვევდა. მონღოლები განაპირა რეგიონებში ლმობიელად იქცეოდნენ რადგან , სხვა ხალხს არ შეშინებოდათ თათრებისადმი დამორჩილება. მონღოლები დაყვნენ ქართველი დიდებულების ნებას. საქართველოდან გააგზავნეს მეფედ დასამტკიცებელი კანდიდატი. ეს იყო ლაშა-გიორგის უკანონო შვილი დავითი. მონღოლთა მთავარ ურდოში საქართველოს მეფობის ახალ პრეტენდენტის ჩასვლისას გაირკვა, რომ დავით რუსუდანის ძე ცოცხალი იყო. მისი მეფედ დამტკიცება იმიტომ შეფერხდა , რომ დიდი ყაენის გარდაცვალების შემდეგ ახალი ყაენი ჯერ არ აერჩიათ. <p> 1246 წელს აირჩიეს ახალი ყაენი გუიქი, რომელმაც მონღოლური წესისამებრ ორივე დავითი მეფედ დაამტკიცა. მხოლოდ დავით გიორგის ძე უფროსად განაწესეს, ხოლო დავით რუსუდანის ძე მას დაუქვემდებარეს. დავით გიორგის ძეს ულუ უწოდეს რაც მონღოლურად უფროსს ნიშნავს, დავით რუსუდანის ძეს კი ნარინი რაც უმცროსს ნიშნავს. დავით ულუმ საყაენოში ყოფნისას ცოლად შეირთო მონღოლი ბატონიშვილი ჯიგდა-ხათუნი. ამით მას სურდა მეტი ნდობა მოეპოვებინა მონღოლ ბატონიშვილებში. ორივე დავითი საქართველოში 1247 წელს დაბრუნდა. თავდაპირველად ისინი ერთად მართავდნენ ქვეყანას , ეს ყველაფერი 1249 წელამდე გაგრძელდა. <p> ორი მეფის მმართველობა საქართველოში არანორმალურ ვითარებას ქმნიდა. ნაწილი ქართველი დიდებულები დავით ულუს მიემხნენ, ნაწილი კი დავით ნარინს. დავით ნარინი ვერაფრით ვერ ეგუებოდა იმას რომ მონღოლებმა ის უკანონო ბიძაშვილს დაუქვემდებარეს. ამასთანავე დავით ნარინი ძალზედ განიცდიდა ქვეყნის ასეთ მძიმე მდგომარეობას რომელიც სულ ცოტა ხნის წინ აყვავებული და უძლიერესი იყო მახლობელ აღმოსავლეთში. მან ფარულად დაიწყო მონღოლთა წინააღმდეგ აჯანყება. მონღოლებმა ეჭვია აიღეს დადავით ნარინი დააპატიმრეს, მაგრამ მან გაქცევა მოახერხა და დასავლეთ საქართველოში გადავიდა. მონღოლებმა ვერც ამჯერად მოახერხეს იმერეთში შესვლა. ამიგად 1249 წლიდან დასავლეთ საქართველო გამოვიდა მონღოლთა ბატონობისგან და იქ დამოუკიდებელი ხელისუფლება შეიქმნა დავით ნარინის ხელმძღვანელობით . მონღოლები იძულებული გახდნენ ამ მდგომარეობას შეგუებოდნენ. <p> დავით ულუს ხშირად უწევდა მონღოლთა ლაშქრობებში მონაწილეობა. ასევე მას ხშირად უწევდა ყაენის კარზე ყოფნა . მეფის ქვეყანაში არყოფნის დროს ქეყნის მმართველი იყო დავით ნარინი , მას შემდეგ რაც დავით ნარინი განუდგა მონღოლებს ქვეყნის მმართველი ხდებოდა დედოფალი ჯიგდა-ხათუნი. მონღოლი ბატონიშვილი საქართველოში მოინათლა ქრისტიანად და მას თამარი ეწოდა. ის ნაკლებად ერკვეოდა საქართველოს საქმეებში ამიტომ ის ეყრდნობოდა მის ნდობით აღჭურვილ პირს მესტუმრე ჯიქურს. მესტუმრეობა საქართველოში მეოთხე ხარისხოვანი თანამდებობა იყო. იგი მანდატურთუხუესის ხელქვეით მოხელედ ითვლბოდა. ჯიგდა-ხათუნმა კი ეს უმნიშვნელო მოხელე , ქვეყნის პირველ კაცად აქცია. ჯიქური მარჯვ ედ ენერგიული პირი აღმოჩნდა. მან მკაცრი ზომებით ქვეყანაში ალაგმა ქურდობა, ავაზაკობა და ქვეყანაში შედარენბით სიმშვიდე დამყარდა. ჯიქური მზრუნველობას იჩენდა ღარიბ-ღატაკ და ქვირივ-ობლების მიმართ. მესტუმრე ჯიქურის ასეთი აღზევება არ მოსწონდა დიდაზნაურებს. 1251 წელს გარაიცვალა ჯიგდა-ხათუნი დავით ულუმ ,სხვა ცოლი რაჭის ერისთავის კახაბერის ასული გვანცა შეირთო. მფარველის გარეშე დარჩენილი მესტუმრე ჯიქურ დიდებულებმა ადვილად მოიშორეს. მას ცილი დასწამეს თითქოს ის მონღოლებს აწვდიდა ინფორმაციას მეფის სიმდიდრის შესახებ, დავით ულუმ გამოძიების გარეშე გასცა ბრძანება რომ ჯიქური ისნის სასახლის მაღალი კლდიდან გადაეგდოთ. მეორე დღეს თბილისელებმა მტკვრის ნაპირებზე იპოვეს ჯიქურის გვამი. მას მემკვიდრე და პატრონი არ დარჩა. ამიტომ თბილისის ღარიბ-ღატაკებს მეფისგან გამოუთხოვიათ ნებართვა, რომ იგი დაესაფლავებიათ. როგორ ჩანს ხალხს არ დავიწყიათ ჯიქურის მზრუნველობა რასაც ის ხანმოკლე მოღვაწეობის პერიოდში ასრულებდა. <p> მონღოლთა მიერ დაპყრობითი ომებით შექმნილ უზარმაზარ სახელმწიფოს დიდძალი ხარჯები სჭირდებოდა. დაპყრობითი ომები 50-იანიწლებიდან წარუმატებლად მიდიოდა ამიტომ იკლო ქვეყნების ძარცვით მიღბულმა შემოსავალმა . მონღოლები დაპყრობილი ხალხებისაგან სულ-უფრო მეტ გადასხადებს ადებდნენ. ამ პერიოდისთვი მონღოლთა სამხედრო ძალაც არ იყო საკმარისი დაპყრობითი ომების საწარმოებლად. ამიტომ უკვე დიდი მნიშვნელობა მიენიჭა დაპყრობილი ქვეყნებიდან გამოყვანილ სამხედრო ძალასაც. <p> 1254-1256 წლებში მონღოლებმა მთელი საყაენო აღწერეს. ამ აღწერის მიზანი იყო გაერკვიათ თუ რა რაოდენობის ჯარის გამოყვანა შეეძლო სხვადასხვა ქვეყანას და განესაზღვრათ სხვადასხვა ქვეყნის გადასახადებიც. აღწერეს საქართველოც საქართველოს ყოველწლიურად მონღოლთა მხარეს 90 000 -მეომარი უნდა გამოეყვანა.ამავდროულად დაბეგრეს მეურნეობის ყველა დარგი რომელიც შემოსავალს იძლეოდა. გადასახადებით დაბეგრეს როგორც სოფლის მეურნეობა ისე ვაჭრობა, მეთევზეობა, ხელოსნობა და სხვა. სასოფლო სამეურნეო გადასახადს მალი ეწოდა . მისი რაოდენობა განისაზღვრებოდა მოწეული მოსავლით. და შეადგენდა მოსავლის 60 %-ს. გლეხი იხდიდა პირუტყვის საბალახო გადასახადსაც-ყაფჩარს. ყოველ 100 პირუტყვზე ერთი უნდა მიეცა მონღოლისთვის გლეხს. მონღოლი მოხელის შესანახად გლეხს ევალებოდა ულუფის გაღება. მასვე უნდა გადაეხადა სოფელში მოსული მონღოლისთვის მაზდი ანუ ცხენის ქირა. დამღა სავაჭრო გადასახადი იყო გაყიდული საქონლის 3 % მონღოლს უნდა მიეღო. <p> საქართველოდან გამოყვანილი ჯარი სისტემატიურად მონაწილეობდა მონღოლთა დამპყრობლით ომებში. მართალია იმდენი რამდენიც საქართველოს ევალებოდა არასოდეს გამოუყვანია მაგრამ 10-15 ათასი ქართველი მეომარი ყოველთვის იყო დაკავებული შორეულ ბრძოლებში. მონღოლები მძიმე დამპყრობლურ ომებს აწარმოებდნენ , რომლებიც ხშირად მარცხით სრულდებოდა . ამ ომებში ათასობით ქართველი იღუპებოდა. ქართველი მეომრები ამ ბრძოლებში გამოირჩეოდა მამაცობით და ბრძოლის მაღალი ხელოვნებით. მიუხედავადა ამისა ქართველები მონღოლებთან კეთილი ურთიერთობების დამყარებას მაინც ვერ ამყარებდნენ. ქართველებს მონღოლებთან ერთად უწევდა მულჰიდების წინააღმდეგ ბრძოლა , მულჰიდები იყვნენ ფანატიკურად განწყობილი მაჰმადიანები რომლებიც საკუთარი სიოცხლის გაწირვით საჯაროდ უსწორდებოდნენ მტერს. მულჰიდებთან ბრძლა მონღოლებს ძალიან გაუჭირდათ და მხოლოდ 1256 წელს შესძლეს მათი საბოლოოდ დამარხება. ამ ბრძოლაში ბევრი ქართველი დაიღუპა. ქართველებმა გამოიჩინეს თავი ბაღდადის აღებაშიც , ამ ბრძოლის შემდეგ მონღოლებმა დიდი სიმდიდრე იგდეს ხელთ ქართველებს კი სულ მცირევე ერგოთ. <p> მონღოლებში მოუწესრიგებელი იყო გადასახადების აკრეფვა. გადასახადების ამკრეფასთა უმრავლესობა წერა-კითხვის და ანგარიშის არმცოდნე იყო. ამიტომ ისინი გადასახადების აკრეფვას სხვებს მედროვეებს ანდობდნენ. მედროვეები ამით კარგად სარგებლობდნენ და მოსახლეობას პირწმოინდად ძარცვავდნენ. ისინი მონღოლ რაზმთან ერთად მოდიოდნენ და რაც გლეხს ებადა ყველაფერი მიჰქონდათ. თუ ვინმე გადასახადს ვერ გადაიხდიდაან ცემით სულს ამოხდიდნენ ან ცოლ-შვილს წაართმევდნენ. გაქცეულებს იჭერდნენ და შეუბრალებლად ხოცავდნენ. ასეთი ორმაგი ექსპულატაცია გლეხიშთვის ძალიან მძიმე იყო. გლეხისთვის მოსავლის მოყვანა აზრს კარგავდა ამიტომ ისინი ტოვებდნენ მამაპაპურ სახლს და გარბოდნენ. ამით მწარმოებელი მოსახლეობა იკლებდა და ეს ყველაფერი ქვეყნის ეკონომიკას განადგურებით ემუქრებოდა. გლეხებისაგან დაცლით დიდი საფრთხე ფეოდალებსაც ემუქრებოდა , რდგან მათ სამფლობელოებს დაწესებული ჰქონდა გადასახადები რომელიც გლეხს უნდა გადაეხადა. ქართველი აზნაურობა ყიდდა მამულებს რომლებიც მედროვეთ ხელში ვარდებოდა. შედარებით კარგ მდგომარეობაში აღმოჩნდა ეკლესია რომელიც მონღოლებმა არ დაბეგრეს. გაქცეული მოსახლეობის დიდი ნაწილი თავს საეკლესიო მამულებს აფარება. <p> მონღოლები არ აქტიურობდნენ დასავლეთ საქართველოს დასამორჩილებლად, რადგან დაზავების პირობით საქართველო ერთიანად იხდიდა ხარკს. მონღოლებს ამ პერიოდში დასვლეთ საქართველოსთვის არც ეცალათ რადგან მთელი ყურადღება მულჰიდების და ბაღდადის ასაღებად იყო გადატანილი. მონღოლებს ადგილობრივი ძალები აღარ ყოფნიდა ამიტომ დიდმა ყაენმა 70 000-იანი არმია გამოგზავნა მისი ძმის ჰულუგუს სარდლობით . ჰულუგო ირანისკენ გამოემართა . მონღოლები ირანში შევიდა 1256 წელს მათ აიღეს მუსლიმების მთავარი ციხე ალამუტი. 1258 წელს აღებული იქნა ბაღდადიც. ჰულუგო ირანის ტერიტორიაზე დარჩა და შექმნა ახალი სახელმწიფო. დიდი ყაენისგან მან მიიღო ამ ახალი მონღოლური სახელწიფოს ყაენის ანუ ილხანის წოდება. ამიტომ ამ ახალ სახელმწიფოს ირანის საილხანოს უწოდებდნენ. საქართველო საილხანოს მფლობელობაში შევიდა. <p> საილხანოს საქმეების მოგვარების შემდეგ . ჰულუგო ყაენმა არღუნ ნოინს დაავალა გადასახადების აკრეფვის მოწესრიგება, იგეგმებოდა გადასახადების გაზრდაც. ჰულუგო ყაენმა დასავლეთ საქართველოსაც მიაქცია ყურადღება და მის დასამორჩილებლად დიდძალი ლაშქრით 1259 წელს გამოემართა არღუნ ნოინის მეთაურობით. მონღოლებს საზღვართან დავით ნარინი დახვდა და ბრძოლა გაუმართა. ორივე მხარემ დიდი ზარალი ნახა. საბოლოოდ არღუნმა ვერ შესძლო დასავლეთ საქართველოში გადასვლა და უკან გამობრუნდა. ჰულუგომ ახალი ჯარის შეკრება ბრძანა, მონღოლთა მხარეს უნდა გამოსულიყო დავით ულუც. <p> აღმოსავლეთ საქართველო ყოვლად აუტანელ მდგომარეობაში იყო. დამამცირებელ მდგომარეობაში იყო სამეფო კარი, მონღოლები ერეოდნენ საქართველოს შიდა საქმეებში და მეფეს ნებას არ აძლევდნენ დაესაჯათ ურჩი დიდებულები. დავით ნარინთან წარუმატებელი ბრძოლის შემდეგ მონღოლებისაგან განდგომა დავით ულუმაც განიზრახა. 1260 წელს დავით ულუ არ დაემორჩილა ყაენის ბრძანებას და აჯანყებისთვის მზადება დაიწყო. მან ჯავახეთში შეკრიბა დიდებულები და მისი გადაწყვეტილება ამცნობა. მეფემ დიდებულებს თავისუფლად მოქმედების უფლება მისცა, სხვანაირად მას არ შეეძლო რადგან საქართველოს დიდებულთა დიდი ნაწილი მეფეს აღარ ემორჩილებოდა და მონღოლთა სამსახურში იყვნენ ჩამდგარნი. მეფეს მხოლოდ სამცხის მთავარმა სარგის ჯაყელმა დაუჭირა მხარი. არღუნ ნოინმა დამატებითი ძალების მიღების შემდეგ თავისთან ქართველი დიდებულები იხმო . ამის შემდეგ ის სამცხისკენ დაიძრა. აქ საქართველოს მეფე და სარგის ჯაყელი იყო გამაგრებული. პირველი შებრძოლება სოფელ ახალდაბასთან მოხდა. ქარეთველთა 1500-იანმა მხედრობამ სარგის ჯაყელის ხელმძღვანელობით სასტიკად დაამარცხა მონღოლთა მეწინავე 6000-იანი ჯარი. დამფრთხალი არღუნი გაქცევას აპირებდა , მაგრამ ის ბანაკში ქართველმა დიდებულებმა შეაჩერეს და ბრძოლის გაგრძელება ურჩიეს. <p> გამარჯვებით გახარებულმა ქართველობამ მტკვრის ვიწრო ხეობა დატოვეს და შინდასთან შედარებით გაშლილ ველზე შეებნენ მტერს. ეს შეცდომა იყო რადგან ქართველები მტერის ურიცხვ ჯარს , ვიწრო ხეობებში უფრო ადვილად გაუსწორდებოდნენ ვიდრე გაშლილ ველზე. მონღოლებმა ბრძოლის ჩვეული ხერხი გამოიყენეს. მათ ჯარის ნაწილი ჩაასაფრე ხოლო როდესაც შეტევაზე გადავიდა ქართული ჯარი და უკუაქცია მონღოლთა ჯარის ნაწილი, ამ დროს გამოვიდა მონღოლთა მთავარი ჯარი საბრძოლველად. ქართული ჯარიდან მცირე ნაწილი გადარჩა . დავით ულუ და სარგის ჯაყელი სამცხეში გადავიდნენ. <p> გამარჯვების მიუხედავად არღუნ ნოინმა დიდი ზარალი ნახა და სამცრეში შესვლა ვეღარ გაბედა. მხოლოდ მომდევნო წელს როდესაც დამატებით ჯარი მიიღო მაშინ შეესია სამცხეს.სამცხის დარბევა 20 დღე გაგრძელდა , მიუხედავად ამისა მთავარი ციხესიმაგრის ცხისისჯვრის აღება მაინც ვერ შესძლეს. დავით ულუ და სარგის ჯაყელი დარწმუნდნენ რომ შემდეგ ბროლის გაგრძელება უიმედო იყო დასავლეთ საქართველოში გადავიდნენ. დავით ნარინი სათანადო პატივით შეხვდა ბიძაშვილს, მაგრამ ორი მეფის ერთდროული ყოფნა მაინც არანორმალურ ვითარებას ქმნიდა. ქართველი დიდებულები კვლავ ამ ორი მეფის ირგვლივ დაჯგუფდნენ , დაპირისპირება ღრმავდებოდა. ბოლოს დავით ულუმ გადაწყვიტა ილხანებს შერიგებოდა. ჰულუგო ყაენი ამას დათანხმდა რადგან მოსალოდნელი იყო ჩრდილოეთიდან ოქროს ურდოს მონღოლების შემოსევა. როდესაც დავით ულუ ყაენთან გამოცხადდა და მართელბა დაიწყო. ყაენმა შეწყვიტა სასამართლო და დავით ულუს დაავალა ჯარის შეკრება.ამის შემდეგ იწყება გაუთავებლი ბრძოლები ოქროს ურდოს და ილხანთა სახელმწიფოს შორის, რომელშიც ძალაუნებურად საქართველოც იყო ჩართული. ეს ბრძოლები საქართველოს დიდ ზიანს აყენებდა. 1265 წელს ოქროს ურდოს ბრძანებელი ბერქა ყაენი 300 000-იანი არმიით ამიერკავკასიაში შემოიჭრა. მათ ისე მოავერანეს მდინარე მტკვრის და იორს შორის არსებული ტერიტორია რომ აქ დიდი ხანი უკაცრიელი უდაბნო იყო. <p> ოქროს ურდოს მონღოლების მოსაგერიებლად ილხანელებმა შექმნეს საზღვრებზე სამაგრეების მთელი სისტემა. აქ დგომა და სამსახური ქართველებს ევალებოდა. მონღოლებში ხშირად იფეთქებდა ეპიდემიები, რომელიც ქართველ მოლაშქრეებსა და მოსახლეობაშიც ვრცელდებოდა. 1270 წელს ასეთი სენით გარდაიცვალა დაივით ულუ.</P><P align="center"><BR></P><P align="center">..................................................................................................................................................................................</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><BR></P><P align="center"> <br /> <SPAN style='font-family: "Arial Black"'><SPAN style="font-size: 14pt">დემეტრე II თავდადებული</SPAN></SPAN></P><P align="center"><img src="http://s15.radikal.ru/i189/0911/af/66cb81e68a5d.jpg" border="0"></P><P align="center">დემეტრე II ემშვიდობება ქართველებს.</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><BR></P><DIV align="center">დავით ულუს გარადცვალების შემდეგ მონღოლებმა მეფედ , მისი 11 წლის ვაჟი დემეტრე II დაამტკიცეს (1270-1289). მას აღმზრდელად ყაენის ნდობით აღჭურვილი პირი სადუნ მანკაბერდელი დაუნიშნეს. სადუნი ტიპიური მედროვე იყო, მან გაიძვერობით მლიქვნელობით მიაღწია იმას რომ საქართველოს მეფის ათაბაგად დანიშნეს. დემეტრეს მცირეწლოვნების დროს სწორედ სადუნი გახდა ქვეყნის მმართველი, მან პირადი ქონება განუზომლად გაზარდა. მან დემეტრესთან დანათესავებაც მოახერხა. მეფის და ცოლად ჰყავდა, მაგრამ მეფის დას არ მოსწონდა წარმართი მონღოლის ცოლობა გამოექცა სადუმს და თავი მთიულეთს შეაფარა. სადუნის ასეთი გაძლიერება არ მოსწონდათ ქართველ დიდებულებს მაგრამ მასთან ბრძოლა ძალზედ რთული იყო რადგან სადუნს ზურგს მონღოლები უმაგრებდნენ. სადუნს სურდა მისდამი ასეთი უარყოფითი განწყობა შეენელებინა, ამიტომ ის მონღოლ გადასახადების ამკრეფავებს უსამართლობის ნებას არ აძლევდა. ეკლესიებსაც ბევრ შესაწირავს აძლევდა. ეს ყველაფერი ქვეყნის მძიმე ვითარებას არ ამსუბუქებდა. <p> 70-იანი წლებში მონღოლებმა ახალი აღწერა ჩაატარეს , გაირკვა რომ დაპყრობილი ქვეყნების უმრავლესობა მათ შორის საქართველოც მოოხრებული და გავერანებული იყო. ქალაქის და სოფლების ქუჩები სავსე იყო დავრდომილებით და მათხოვრებით. მეფე დემეტრეს ძალზედ აწუხებდა ხალხის ასეთი რთული მდგომარეობა. იგი ხშირად ღამით გარეთ გამოდიოდა და მოწყალებას იძლეოდა. ამას ოდნავადაც არ შეეძლო ხალხის უმძიმესი მდგომარეობიდან გამოყვანა. ამ ყველაფერს ზედ კატასროფული მიწისძვრა დაერთო 1275 წელს აღდგომის წინ . <p> სრულწლოვანმა დემეტრემ მმართველობა თანდათანობით მის ხელში აიღო, ხოლო როდესაც სადუნ მანკაბერდელი გარდაიცვალა, ათაბაგობა მის შვილ ყოთლუ ბუღას აღარ მისცა. ამ ყველაფერმა სადუნის შვილი განაწყენა რადგან მასაც მამასავით ქვეყანაში პირველკაცობა სურდა. მართალია ყუთლუ-ბუღამ ამირსპასალარობა მიიღო, მაგრამ ამით მისი წყენა არ განელებულა და მოგვიანებით სამაგერო გადაუხად მეფეს. დემეტრე II-ს მხოლოდ აღმოსავლეთ საქართველო ემორჩილებოდა. მონღოლებმა ჯერ კიდევ დავით ულუს მეფობის ბოლო წლებში ისარგებლეს , დავით მეფესა და სარგის ჯაყელს შორის ჩამოვარდნილი უთანხმოებით და 1266 წელს სამცხე ულუსიანად აქციეს, ანუ სამცხე უშუალოდ დაემორჩილა ყაენს. <p> ახალგაზრდა მეფე ყველა ხერხს ხმარობდა რათა ქვეყანა უმძიმესი მდგომარეობიდან გამოეყვანა. ერთ-ერთი ასეთი გზა იყო მონღოლებისათვის თავი ერთგულად ეჩვენებინა.მეფე დემეტრე უსიტყვოდ ემორჩილებოდა მონღოლებს და მონაწილეობდა გაუთავებელ ლაშქრობებში. XIII საუკუნის 80-იანი წლებიდან ილხანთა სახელმწიფო შინაომებმა მოიცვა, ამ ომებში საქართველოც ძალაუნებურად იქნა ჩართული. ყაენების წინააღმდეგ შეთქმულებები ეწყობოდა რასაც გაუთავებეი რეპრესიები და ხოცვა-ჟლეტვა მოჰყვებოდა. მეფე დიმიტრის კარგი ურთიერთობები ჰქონდა არღუნ ყაენის პირველ ვეზირთან ბუღასთან. რომლის ვაჟზე დააქორწინა მისი შვილი რუსუდანი. არღუნ ყაენმა ბუღას შეგონებით მეფე დემეტრეს დაუბრუნა საქართველოს ტერიტორიები რომლებიც მონღოლებს ჰქონდათ სამფლობელოებად გადაქცეული. დემეტრემ გამოაკეთა ურთიერთობები სამცხის მმართველ ბექასთანაც. რომელსაც მანდატურთუხუცესის თანამდებობაც უბოძა . საილხანოსთან ასეთი კარგი ურთიერთოიბების გამო მონღოლი მოხელეები საქართველოში უწესობას და ძალმომრეობას ვეღარ ბედავდნენ და ცდილობდნენ გადასახადები წესივრად აეკრიფათ. ამან საქართველოს მდგომარება შედარებით გამოასწორა. ამას მოწმობს დემეტრეს დროს აგებული მეტეხის ღვთისმშობლის ტაძარი. <p> 1288 წელს საილხანოში გამომჟღავნდა არღუნ ყაენის წინააღმდეგ შეთქმულება. შეთქმულთა ხელმძღვანელობა ბუღას ბრალდებოდა. ბუღა და მისი მომხრეები შეიპყრეს და სიკვდილით დასაჯეს. ასეთივე დღე ელოდა ბუღას ყველა ახლობელს. დემეტრე II როგორც ბუღას მეგობარი ყაენის კარზე დაიბარეს. მეფემ მოიწვია დარბაზის სხდომა და დარბაზის წევრებს ამცნო რომ ყაენი მას იბარებდა და სიკვდილი არ ასცდებოდა. თუ არ წავიდოდა მონღოლები ქვეყანას ააოხრებდნენ. დარბაზის წევრებმა ერთხმად ურჩიეს რომ არ წასულიყო და თავი მთიულეთისთვის ან დასავლეთ საქართველოსთვის შეეფარებინა .მაგრამ დემეტრემ მტკიცედ განაცხადა « მე დავდებ სულსა ჩემსა ერისთვის ჩემისა და არა დავიშლი ურდოსა წასვლას» <p> . <p> დემეტრე ჩავიდა საილხანოში და შეეცადა დაერწმუნებინა არღუნ ყაენი მის უდანაშაულობაში. არღუნი შიშობდა რომ დემეტრეს დასჯით საქართველოში არეულობა დაიწყებოდა, მაგრამ ამ დროს საქმეში ჩაერია განაწყენებული ყუთლუ ბუღა. რომელმაც ყაენს მომხიბლავი გეგმა შესთავაზა: თუ დემეტრეს სიკვდილით დასჯიდნენ, აღმოსავლეთ საქართველოს ტახტზე დავით ნარინის ვაჟს ვახტანგს დასვამდნენ. ამით მონღოლებს დასავლეთ საქართველოც დაექვემდებარებოდა. ეს გეგმა არღუნს მოეწონა და დემეტრეს ბედიც გადაწყდა. 1289 წლსი 12 მარტს დემეტრე II სიკვდილით დასაჯეს. ქართველებმა მას თავდადებული უწოდა. ქართულმა ეკლესიამ კი წმინდანად შერაცხა.</DIV><DIV align="center"><BR></DIV><DIV align="center">................................................................................................................................................................................</DIV><DIV align="center"><BR></DIV><P align="center"><SPAN style='font-family: "Arial Black"'><SPAN style="font-size: 14pt">საქართველო XIII საუკუნის ბოლოს</SPAN></SPAN></P><P align="center"><BR></P><P align="center"><img src="http://i045.radikal.ru/0911/39/569da64b1723.jpg" border="0"></P><P align="center">ჯაყელების ფრესკა საფარის მონასტერში </P><P align="center">(სარგის I, ბექა I, სარგის II).</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><BR></P><DIV align="center">დავით ნარინის ვაჟის ვახტინგის აღმოსავლეთ საქართველოში გამეფებით ისახებოდა პერსპექტივა, რომ მომავალში , მისი მამის გარდაცვალების შემდეგ, ის მემკვიდრეობით დასავლეთ საქართველოს ტახტსაც მიიღებდა. ამით მისი ხელისუფლების ქვეშ ორივე ტახტი ანუ ლიხთ-იქითა და ლითხ-აქეთა გაერთიანდებოდა. და ამის შემდეგ მონღოლები თავის ბატონობას დასავლეთ საქართველოშიც გაავრცელებდნენ. მაგრამ უკვე ვითარება შეცვლილი იყო და მათი ბატონობა დღეებს ითვლიდა. ქვეყნის გაერთიანებით, მონღოლთა საწინააღმდეგო ძალები გაერთიანდებოდნენ, მედროვე ყუთლუ-ბუღას კი სულ სხვა რამ სურდა, მას ათაბაგობა სურდა და მისცეს კიდეც. მაგრამ ვახტანგ II სულაც არ აღმოჩნდა ისეთი პიროვნება როგორიც ყუთლუ-ბუღას ეგონა. <p> ვახტანგს მემატიანე ახასიათებს , როგორც თავმდაბალს, მოწყალეს, პირუთვნელს, სამართლიანს და რაც მთავარია საკმაო ნებისყოფის მქონეს, რომ მედროვეთა ხელში სათამაშოდ არ ქცეულიყო. ვახტანგს არ დასცალდა დიდხანს მეფობა ის 1292 წელს გარადიცვალა. შვილის დაღუპვა დავით ნარინმა მძიმედ გამნიცადა და 1293 წელს ისიც გარაიცვალა. დასავლეთ საქართველოში ნარინის მეორე ვაჟი კონსტანტინე გამეფდა. კონსტანტინეს მისი უმცროსი ძმა მიქელი აუჯანყდა და აქამდე მშივიდად მყოფი დასავლეთ საქართველო შიდა ომებმა მოიცვა. <p> შინაბრძოლები სულ უფრო გაიშალა საილხანოშიც. მონღოლთა ძველი სახელმწიფოებრივი სისტემა წარსულს ჩაბარდა. ჩვეულებრივ მოვლენად იქცა ბრძოლები ყაენის მემკვიდრე ბატონიშვილებს შორის. დაიწყო ქვეყნების განდგომა მონღოლებისაგან. ქართულ სამხედრო ძალას ესა თუ ის აჯანყებული მხარე უხმობდა . ქართველები იძულებული იყვნენ მიეღოთ მონაწილეობა მონღოლთა ბრძოლებში. თუ მონღოლთა ის მხარე დამარცხდებოდა რომელსაც ქართველები ემხრობოდნენ , გამარჯვებული მეორე მხარე საქართველოზე იყრიდა ჯავრს. ვახტანგ II-ის გარდაცვალების შემდეგ საქართველოში მეფობის ყველაზე შესაფერისი კანდიდატი დემეტრე II-ის უფროსი ვაჟი დავითი იყო. მაგრამ მონღოლები ამ ბატონიშვილს არ ენდობოდნენ. მხოლოდ მას შემდეგ რაც დავითმა თავი გამოიჩინა მიცირე აზიაში აჯანყების ჩახშობაში , ის მეფედ დაამტკიცეს. <p> დავით VIII-ის საქართველოში ჩამოსვლისას გამწვავებული იყო ოსთა საკითხი. ოქროს ურდოს მონღოლებმა ოსების მიწები საძოვრებად აქციეს, ამიტომ ოსები იძულებული გახდნენ მთებს შეხიზნებუდნენ, მაგრამ მთის მწირი ბუნება საკმარისი არ აღმოჩნდა. ოსებმა დაიწყეს კავკასიონის სამხრეთ გადმოსვლა. ისინი ხან მშვიდობიანად ხანაც ძალით იკავებდნენ ქართველი მთიელების მიწებს. დასუსტებული საქართველო წინააღმდეგობას ვერ უწევდა იმიერკავკასიელი მთიელების ჩამოსახლებას. ოსებმა თანდათანობით შიდა ქართლის მთებიც დაიკავეს. უფრო მეტიც მათ თვით გორიც აიღეს და იქ გამაგრდნენ. ჩამოსახლებული ოსები ყაჩაღურად ესხმოდნენ თავს ქართლის მშვიდობიან სოფლებს, არბევდნენ და ატყვევებდნენ მოსახლეობას. ოსთა ასეთ საქციელს მხარს უჭერდა ილხანთა სახელმწიფო და ქართველებს მათთაან ბრძოლის საშუალებას არ აძლევდა. მაგალითად ქართლის ერისთავ-ერისთავმა ოსების მიერ დაკავებულ გორს ალყა შემოარტყა. და ის იყო ქალაქი უნდა აეღოთ მოვიდა მონღოლ ნოინთა ბრძანება, ქართველებს გორში გამაგრებული ოსებთან ბრძოლა უნდა შეეწყვიტა. ილხანთა მხარდაჭერით გათამამებული ოსები კიდევ უფრო აძლიერებდნენ ქართველთა რბევას. <p> დავით VIII-ს სხვა მხრივადაც გაურთულდა მდგომარეობა. 1295 წელს ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ საილხანოს ტახტზე ავიდა არღუნ ყაენის ახალგაზრდა შვილი ყაზანი. დავითი ამ ბრძოლაში ყაზანის მოწინააღმდეგეს უჭერდა მხარს, ამიტომ თავიდანვე ქართველ მეფესა და ილხანთა ყაენს შორის უნდობლობა და მტრობა დამყარდა. ყაზან ყაენის მმართველობის დროს მონღოლთა სახელმწიფოს კრიზისმა მთელი ძალით იჩინა თავი. ყაენმა რეფორმების გატარება სცადა მაგრამ უშედეგოდ. სულ უფრო ძლიერდებოდა მონღოლებზე სპარსული სოციალ-ეკონომიური და კულტურული გავლენა. მაჰმადიანობა რომელსაც მონღოლები შეურიგებლად ებრძოდნენ , თანდათანობით მონღოლებშიც დაიწყო გავრცელება. ახალი ყაენი ყაზანი ისლამის მიმდევარი იყო, ამან საქართველოს მდგომარეობა გააუარესა. აქამდე მონღოლები ქრისტიანობას არ ებრძოდნენ და ქართულ ეკლესიებს არ ავიწროებდნენ. ამის შემდეგ რაც საილხანოში სახელმწიფო რელიგიად მაჰმადიანობა გამოცხადდა, ისინი საქართველოს სარწმუნეობითაც უპირისპირდებოდნენ. მონღოლები შეუდგნენ ეკლესია-მონასტრების ძარცვა რბევას. მათ თვით ვარძიის სიმდიდრის ხელში ჩაგდებაც გადაწყვიტეს, მაგრამ მემატიანეს მტკიცებით მოხდა სასწაული და ამ საქმისთვის გაგზავნილი მონღოლთა არმია მეხდარტყმით ” დაიწვა ძვალითურთ”. <p> 1297 წელს ყაზან ყაენმა თავისთან დაიბარა დავითი. მეფე ყაენს არ ეახლა და მთიულეთში გამაგრდა. ეს უკვე მონღოლთ წინაღმდეგ აჯანყებას ნიშნავდა. უფრო მეტიც დავითმა ილხანთა შეურიგებელ მოწინააღმდეგესთან , ოქროს ურდოს ყაენთან მისი ძმა ვახტანგი გაგზავნა და სამხრეთის მონღოლებთან ერთობლივი ბრძოლა შესთავაზა. ამ ამბით ძალზე შეშინდა ყაზან ყაენი და საქართველოში დიდძალი ლაშქარი გამოგზავნა , პირველი ვაზირის ყუთლუშაჰ-ნოინის მეთაურობით. ყუთლუშაჰმა ოქროს ურდოს მონღოლებისაგან უკან მომავალი ვახტანგი შეიპყრო და ყაენს მიჰგვარა. ყაზან ყაენმა ადვილად დაითანხმა ვახტანგი, ყაენმა ვახტანგს საქართველოს მეფდ დანიშნა. ამ გზით ყაენამ საქართველოს მეფის ხელისუფლება დაქუცმაცება გადაწყვიტა. ყაენის წინააღმდეგ აჯანყებული საქართველო ორად გაიყო. მოსახლეობის დიდი ნაწილი აჯანყებულ დავითს უჭერდა მხარ, დავითმა შეიპყრო ვახტანგი და ჟინვალის ციხეში გამოკეტა. საქართველოს მეფემ ოქროს ურდოში მისი მეორე ძმა ბაიდუ მიავლინა. ყაზანი ყველა საშუალებით ცდილობდა დავითის დამორჩილებას ან შემორიგებას. მისი დავალებით ყუთლუშაჰ-ნოინი დიპლომატიური მოლაპარაკებებით ცდილობდა დავითის დათანხმებას ყაენთან გამოცხადებაზე, მაგრამ უშედეგოდ. მონღოლები განსაკუთრებით ცდილობდნენ ქართველი დიდებულების გადაბირებას და დავითის წინააღმდეგ ომში ჩაბმას. 1299 წელს მონღოლებმა დავითის მეტოქედ ახალი მეფე , დემეტრე II-ის უმცროსი ვაჟი გიორგი V დანიშნეს. ამით დავითის წინააღმდეგ სამცხის მთავარი ბექა ჯაყელიც ჩაერთო. <p> ბექა ჯაყელი მცირეწლოვანი გიორგი V-ის ბაბუა იყო. მან დემეტრეს სიკვდილით დასჯის შემდეგ გიორგი თავისთან წაიყვანა და იქ ზრდიდა. სამცხე ამ პერიოდში სხვა კუთხეებთან შედარებით უკეთეს პირობებში იმყოფებოდა. სამცხე ძველებურად ულუსიანად აღარ ითვლებოდა მას მხოლოდ ხარკის გადახდა ევალებოდა. სამცხეში მონღოლი გადასახადების ამკრეფნი ვერ შედიოდნენ , რაც ამ მხარეს აცილებდა იმ ძალმომრეობას რასაც ისინი ჩადიოდნენ საყაენოს სხვა მხარეებში. ამის გამო სამცხე ეკონომიურად დაწინაურდა. დამშეული და შევიწროებული გლეხობა საქართველოს სხვა კუთხეებიდან თავს სამცხეში აფარებდნენ. სამცხემ წარმატებით შესძლო მოეგერიებინა მცირეაზიელი თურქმანთა შემოსევებიც. ბექა ჯაყელმა დაიწყო ” წიგნი სამართლისა კაცთა შეცოდებისა ყოველთავე” შედგენა , რომელიც შემდგომში მისმა შვილიშვილმა აღბუღამ დაასრულა. ეს ბექა-აღბუღას სასამართლოს სახელწოდებითაა ცნობილი და მთელს საქართველოში მოქმედ წიგნად იქცა. სამცხეში ამ პერიოდში არაერთი ეკლესია განახლდა და აღდგა აშენდა მიწისძვრისგან განადგურებული ზარზმის, საფარის და ჭულეს ეკლესიები.</DIV> https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelo_xiii_sauk'unis_meore_nakhevarshi/2009-11-23-235 საქართველოს ისტორია bachuki https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelo_xiii_sauk'unis_meore_nakhevarshi/2009-11-23-235 Mon, 23 Nov 2009 10:01:55 GMT <P align="center"><img src="http://s47.radikal.ru/i117/0911/16/03a134edfe8b.jpg" border="0"> <br /> </P><P align="center">საქართველოს სამეფო 1184-1125</P> <DIV align="center"><SPAN style='font-family: "Arial Black"'><SPAN style="font-size: 14pt">გიორგი IV ლაშას მეფობა</SPAN></SPAN><BR></DIV><P align="center"><IMG src="http://s46.radikal.ru/i112/0911/fd/802bf79eb36c.jpg" border="0"> <BR> </P><P align="center">საქართველოს სამეფო 1184-1125</P><P align="center"> <BR> </P><P align="center"><BR></P><P align="center"><BR></P><P align="center"><IMG src="http://i020.radikal.ru/0911/6a/6613da4f4f0f.jpg" border="0"></P><P align="center">გიორგი IV ლაშა</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><BR></P><P align="center"> <BR> <IMG src="http://i034.radikal.ru/0911/63/4d43791ed44e.jpg" border="0"></P><P align="center">ჩინგის ყაენი მონღოლთა გამაერთიანებელი.</P><P align="center"> <BR> </P><P align="center"><BR></P><P align="center">თამარის გარდაცვალების შემდეგ სამეფო ტახტი დაიკავა ლაშა-გიორგიმ (1213-1223). ლაშა-გიორგის გამეფებისთანავე დაიძაბა ურთიერთობა სამეფო კარზე დაწინაურებულ დიდებულებთან. ახალგაზრდა მეფემ დამოუკიდებელი პოლიტიკის გატარება დაიწყო, დიდებულები ცდილობდნენ მეფეზე და სამეფო ხელისუფლებაზე გავლენა შეენარჩუნებინათ. მეფემ სცადა ჩამოეშორებინა დედის დროს დაწინაურებული დიდებულები და მათ ნაცვლად ახალგაზრდები მოიწვია, მათ შორის ზოგი დაბალი წარმოშობისაც კი იყო. ამგვარად სამეფო ხელისუფლებაში ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ ორი თაობა. ლაშა-გიორგი და მისი მომხრეები მოწადინებულები იყვნენ აღედგინათ მეფის შეუზღუდავი ძალაუფლება, ისეთი როგორიც ჰქონდა დავით აღმაშენებელს და გიორგი III-ს. ასეთ პოლიტიკს შეურიგებლად ეწინააღმდეგებოდა დიდებულები. ეს კონფლიკტი კარგად გამოჩნდა განძასთან ბრძოლაში. <P align="center"> XIII საუკუნის დასაწყისში საქართველოს ბევრი ყმადნაფიცი ანუ ვასალი ქვეყანა ჰყავდა. ესენი იყვნენ იმიერკავკასიაში- ჩერქეზები, ალან-ოვსები, დურძუკები, ღურძანი და ლეკები. ჩრდილოეთ აზერბაიჯანში- დარუბანდი, შირვანი და განძის საათაბაგო. სამხრეთით- ხლათის და ერზინკის სასულთნოები, არზრუმის საამირო და სხვები. ყმადნაფიცი ქვეყნები ვალდებულები იყვნენ საქართველოსთვის ხარკი გადაეხადათ და ჯარი გამოეყვანათ საქართველოსთვის. <P align="center"> თამარის გარდაცვალებით და ახალგაზრდა მეფის გამეფებით ისარგებლა , განძის ათაბაგმა და საქართველოსგან განდგომა დაიწყო. ლაშა-გიორგის ბრძანებით შეიკრიბა ჯარი და განძისკენ დაიძრნენ.ათაბაგი ციხე-ქალაქ განძაში ჩაიკეტა. განძის აღება პირდაპირი იერიშით გაძნელდა. სარდლობის ბრძანებით ქართველებმა ქალაქს ალყა შემოარტყეს. ესეთი ტაქტიკური ბრძოლა დიდ დროს მოითხოვდა, ახალგაზრდა მეფეს კი რაც შეიძლება მალე სურდა ამ ბრძოლის დასრულება. ლაშა-გიორგიმ მის ხელთ არსებულ 4 000 მეომრით ქალაქის დასაზვერად მტკვრის მხრიდან შემოუარა. მტრებმა რომ დაინახეს ქართველთა მეფეს მცირერიცხოვანი ჯარი ჰყავდა , გააღეს ქალაქის კარი და 10 000-იანი არმია შეუსიეს ქართველებს. ლაშა-გიორგიმ და ქართველმა მეომრებმა დიდი სიმამაცე გამოიჩინა და მტერი ისევ ქალაქში შერეკეს. ბრძოლის ხმაზე ქართველთა სარდლობა , რომლებიც დიდებულებიც იყვნენ მივიდნენ მეფესთან და მეფე საყვედურებით აავსეს მათთან შეუთანხმებელი მოქმედების გამო და დაემუქრნენ თუ ის კიდევ ჩაიდენდა ამგვარ საქციელს, ისინი მის სამსახურზე უარს იტყოდნენ. ლაშა-გიორგი იძულებული გახდა ცხენიდან ჩამოსულიყო და ბოდიში მოეხადა. როგორც ჩანს მეფეს დიდებულებთან ბრძოლისას სათანადო დასაყრდენი არ გააჩნდა რადგან ის ასე ადვილად დიდებულების წინაშე ბოდიშს არ მოიხდიდა. საბოლოოდ ქართევლთა ბერძოლა განძის წინააღმდეგ წარმატებით დარულდა , ათაბაგმა თავი კვლავ საქართველოს ყმადნაფიცად ცნო. <P align="center"> დაპირისპირება ძველ და ახალ თაობას შორის საყოფაცხოვრებო საკითხებშიც იჩინა. სამეფო კარზე არსებულმა დიდებულებმა მეფეს ნება არ დართეს დაქორწინებულიყო დაბალი წარმოშობის ქალზე, რომელიც მას თავდავიწყებით უყვარდა. ამ ქალთან ლაშა-გიორგის ვაჟი შეეძინა რომელსაც დავითი დაარქა. მაგრამ დიდებულებმა ის მეფის კანონიერ მემკვიდრედ რა ცნეს. ლაშა ერთგული დარჩა მისი სიყვარულის და სხვა ქალი არ მოუყვანია. <P align="center"> ლაშა გიორგის საყვედურობდნენ რინდებთან კავშირშიც, ამ პერიოდის აღმოსავლეთში გავრცელებული ეთნიკურ-ფსიქოლოგიური მიმდინარეობა იყო. ამ მიმდინარეობის წარმომადგენლები წინააღმდეგნი იყვნენ რელიგიებისადმი ღრმა მორჩილების. მათ ყველაზე მთავრად ღვინის სმა და ქალის სიყვარული მიაჩნდათ. ამ მიმდინარეობის ცნობილი წარმომადგენლები იყვნენ: ომარ ხაიმი, ავიცენა, ჰაფეზი. ლაშა-გიორგი რინდების თავგამოდებული დამცველი იყო. მეფის მოწინააღმდეგენი მას ლოთობას და მრუშას აბრალებდნენ. <P align="center"> საქართველსო სიძლიერის სახელი ამ დროს ჯერ კიდევ შორს იყო გავარდნილი. საქართველოს იმედის თვალით უყურებდნენ მაჰმადიანთან მებრძოლი ჯვაროსნები და თვით რომის პაპიც. ლაშა-გიორგი აპირებდა მოეწყო შორეული ლაშქრობა რომლითაც გაათავისუფლებდნენ ქრისტეს საფლავს. მაგრამ საქართველოს საზღვართან გამოჩენილმა მონღოლებმა მეფის გეგმები ჩაშალა. <P align="center"> 1220 წელს მონღოლები აზერბაიჯანში შეიჭრნენ , აზებაიჯანის მმართველი მონღოლებს დაუზავდა. ამის შემდეგ მონღოლები საქართველოში შემოიჭრნენ.მონღოლებმა პირველივე ბრძოლაში გაიმარჯვეს, მათ საქართველოს სიღმეში შემოსვლა არც უცდიათ. მეორე ბრძოლაში ქართველები მომზადებულები დახვდნენ მტერს. ლაშა-გიორგიმ 90 000-იანი არმია შეკრიბა და მტერს შეებრძოლა. მონღოლებმა ჩვეული ხერხი იხმარეს-ჯარი ორად გაყვეს. ერთი ნაწილი ქართველებს შეებრძოლა რომელიც მალევე უკუიქცა. ქართველები გაქცეულებს დაედევნენ, სწორედ ამ დროს ჩაება მონღოლთა მეორე ნაწილი ბრძოლაში ქართველები ამ ბრძოალში დამარცხდნენ. ამის შემდეგ მონღოლები ჩრდილოეთ კავკასიაში გადავიდნენ სადაც დაამარცხეს რუსთა და ყივჩაღთა გაერთიანებული ჯარი. ისინი კასპიის ზღვსი გავლით უკან დაბრუნდნენ ყაენთან. მონღოლებთან რამდენიმე მარცხმა სერიოზული დარტყმა მიაყენა საქართველოს. უკვე საუკუნეზე მეტი იყო გასული რაც საქართველოს დამარცხების სიმწარე არ განეცადა. მიუხედავად ასეთი მარცხისა ქართველებმა სათანადო დასკვნები მაინც ვერ გამოიტანეს. ცოტა ხანში განვითარებულმა მოვლენებმა ცხადყო რომ საქართველოს ძლიერების ხანა წარსულს ჩაბარდა. მონღოლებთან ბრძოლაში დაიჭრა ლაშა-გიორგი. რომელიც ბრძოლაში მიღებული ჭრილობით 1223 წესლს გარდაიცვალა.</P><P align="center"><BR></P><P align="center">..................................................................................................................................................................................</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><BR></P><DIV align="center"> <BR> <SPAN style='font-family: "Arial Black"'><SPAN style="font-size: 14pt">ჯალალ ად-დინის ლაშქრობები. მონღოლთა მიერ საქართვეელოს დაპყრობა</SPAN></SPAN></DIV><DIV align="center"><SPAN style='font-family: "Arial Black"'><SPAN style="font-size: 14pt"><BR></SPAN></SPAN></DIV><P align="center"><IMG src="http://s47.radikal.ru/i116/0911/d3/578c12889670.jpg" border="0"></P><P align="center">მონღოლთა მიერ საქართველოს დაპყრობა.</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><BR></P><P align="center"><IMG src="http://s46.radikal.ru/i113/0911/18/81f5dfcfdcd3.jpg" border="0"></P><P align="center">ცოტნე დადიანი (წმინდანი).</P><P align="center"><BR></P><DIV align="center">ლაშა-გიორგის გარდაცვალების შემდეგ რადგამ მას კანონიერი მემკვიდრე არ დარჩა, დარბაზმა მეფედ ლაშა-გიორგის და რუსუდანი აიყვანა . მეფედ კურთხევის ცრემოია 1223 წლის თებერვალში ჩატარდა. რუსუდანს არ აღმოაჩნდა მისი დედის თვისებები: სიბრძნე, წინდახედულობა, ნებისყოფა. მისი მეფობის დროს კიდევ უფრო აიშვეს დიდებულებმა ისინი მხოლოდ საკუთარი ინტერესებით მოქმედებდნენ. 1225 წლამდე საქართველოს წვრილ-წვრილი ომები ჰქონდა გამდგარ ქვეყნებთან და ყივჩაღებთა. 1225 წელს საქართველოს დიდი საფრთხე დაემუქრა ჯალალ ად-დინის მხრიდან. <P> ჯალალ ად-დინი მისი სამფლობელოდან ხორაზმიდან მონღოლებმა გააძევეს. მან შესძლო ირანის დიდი ნაჭილის დამორჩილება ასე დაიკავა ირანის აზერბაიჯანიც და გადაწყვიტა საქართველოში გამოელაშქრა. მან დიდძალი ლაშქარი შეჰკრიბა 140 000 მეომარი, სომხური წყაროების მიხედვით 200 000. ჯალალ ად-დინი 1225 წლის ზაფხულში შემოვიდა საქართველოში. ის თავდაპირველად დვინს მიადგა და ქალაქის მოოხრება დაიწყო. ქართველებს სამხედრო ძალის მობილიზირება დასრულებული არ ჰქონდა. ქართველთა ამირსპასალარი ივანე ათაბაგი ციხე-ქალაქ გარნისში იდგა სადაც აპირებდა ძალების თავმოყრას. მის განკარგულებაში 60 000-მეომარი იყო ის კვლავ ელოდებოდა ჯარის დამატებას. ჯალალ ად-დინმა დასწრება გადაწყვიტა, აღარ დაელოდა დვინის ბოლომდე აღებას და მთლი ძალით გარნისისკენ დაიძრა. <P> ბრძოლის ბედი ქართულ სარდლობაში ქიშპობამ და შეუთანხმებობამ გადაწყვიტა. ქალაქ გარნისს საკმაოდ ღრმა ხეობა ჩაუდის რომლის თავზე ქართველები იყვნენ დაბანაკებული. ხოლო ქვემოთ ხვარაზმელთა ჯარი იყო განლაგებული. მიუხედავად არახელსაყრელი მდგომარეობისა პირველი შეტევა ჯალალ ედ-დინიმა დაიწყო. მან დარტყმა ქართველთა მეწინავე ნაწილზე მიიტანა რომელსაც ძმები შალვა და ივანე ახალციხელები სარდლობდნენ. როგორც ჩანს მეწინავე ნაწილი მრავალრიცხოვანი არ იყო, ამიტომ ძმებმა ამირსპასალარს დამატებითი ჯარის გამოგზავნა მოსთხოვეს. მაგრამ ივანე ათაბაგი ყოვლად გაუმართლებლად იქცეოდა ის დამხმარე ჯარს არ აგზავნიდა. სასტიკ ბრძოლაში შალვა და ივანე ახალციხელებს ცხენები მოუკვდათ , ხმლები დაემტვართ. ბოლოს ქართველებმა ვერ გაუძლეს მტრის შემოტევას და უკან დაიხიეს, ივანე ახალციხელი კლდიდან მოწყვეტილმა ლოდმა მოკლა ხოლო შალვა ახალციხელი ტყვედ ჩავარდა. მეწინავე ჯარის უკანდახევამ ქართულ ჯარში პანიკა გამოიწვია და მათ უწესრიგოდ უკანდახევა დაიწყეს. ივანე ათაბაგმა გაქცეული ლაშქრის შეკრება ვერ შესძლო. ბრძოლაში 4 000 ქართველი მეომარი დაიღუპა. ბევრიც ღრმა ხევში გადაიჩეხა. ივანე ათაბაგმა თავი ბიჯნის ციხეს შეაფარა. <P> გარნისთან მოპოვებული წარმატების შემდეგ ჯალალ ედ-დინმა დვინიც აიღო და იმავე წლის დეკემბერში თბილისისკენ გამოემართა. რუსუდანმა დატოვა თბილისი და დასავლეთ საქართველოში გადავიდა თბილისის დაცვა კი მემნა და ბოცო ჯაყელებს დაავალა. თბილისი დიდი და კარგად დაცული ქალაქი იყო. მტერი მიხვდა რომ თბილის იერიშით ვერ აიღებდა, ამიტმ სხვა ხერხს მიმართა. თბილისი ძალიან მრავალეროვანი ქალაქი იყო. აქ ქართველების გარდა მოსახლეობის დიდ ნაწილს მაჰმადიანები შეადგენდნენ. მათთან ხორაზმელებმა მოლაპარაკება გამართეს და დიდი წყალობას დაჰპირდნენ თუ ქალქის კარებს გააღებდნენ. 1226 წლის 9 მარტს , როდესაც ხვარაზმელები შეტევაზე გადმოვიდნენ, ქართველებმაც მზადება დაიწყეს ამ დრო მოღალატეებმა მოკლეს მემნა ჯაყელი, კარი გააღეს და ხვარაზმელები ქალაქში შემოუშვეს. მტერმა გააფთრებული ბრძოლით ქალაქი დაიკავა. ქართველების დარჩენილი ჯარი ისინის ციხეში გამაგრდა, მაგრამ რუსუდანის ბრძანებით ეს ციხე მალევე დაცალეს. <P> ჯალალ ედ-დინის ბრძანებით ქალაქში უმაგალითო ხოცვა-ჟლეტვა გაიმართა. დაუნდობლად ხოცავდნენ ყველას. ჯალალ ედ-დინის ბრძანებით სიონის ტაძარს გუმბათი მოუნგრიეს მის ნაცვლად კი ტახტი დადგეს სადაც ჯალალ ედ-დინი დაჯდა. მტკვრის ხიდის თავში იესო ქრისტეს და ღვთისმშობლის ხატები დაუყრიათ და აქ მორეკილ ქრისტიანებს აიძულებდნენ ხატები ფეხით გაეთელათ. ვინც ამას არ შეასრულებდა თავს კვეთდნენ. მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა მოწამეობრივის სიკვდილი არჩია. მემატიანის ცნობით საქართველოში 100 000 ადამიანი დაიღუპა. <P> ხვარაზმ შაჰმა თბილისში უზარმაზარი სიმდიდრე იგდო ხეთ. მისმა მოლაშქრეებმა დაუნდობლად დაძარცვეს ეკლესიები მოსახლეობა. არც მაჰმადიანები არ დაუნდიათ მათ სანანებელი გაუხდათ ქართევლებისადმი ღალატი. ხვარაზმელების მიერ თბილისის აღება საქართევლოს დაპყრობას სულაც არ ნიშნავდა , მომხდურების მარბიელი ლაშქარი ქართველებმა არაერთხელ დაამარცხეს. ჯალალ ედ-დინმა ვერ შესძლო ვერც ანისის და ვერც კარის აღება. ასევე დიდი წინააღმდეგობა გაუწიეს მტერს საქართველოს მოკავშირე ხლათის მეციხოვეებმა. ხვარაზმელების ამდენი წარუმატებლობის შემდეგ ისარგებლეს ქართველებმა და თბილისი გაათავისუფლეს, მაგრამ ჯალალ ედ-დინმა პოზიციები აღიდგინა. 1228 წელს ქალაქ ბოლნისთან კვლავ დამარცხდა ქართველები. 1230 წელს ხვარაზმელებმა აიღეს ხლათიც. ეს იყო მისი უკანასკნელი წარმატება. ხვარაზმელების ხუთწლიანი თარეშის მიუხედავად მათ საქართველსო დამორჩილება მაინც ვერ შესძლეს.მალე მას ამცნობეს რომ მონღოლებმა მდინარე ამურდარია გადმოლახა. და მის წინააღმდეგ მოემართება ჯალალ ედ-დინს მოკავშირეები შემოეცალა , ხოლო 1231 წესლს ის უსახელოდ დაიღუპა ქურთისტანში. ჯალალ ედ-დინის გამანადგურებელმა ლაშქრობამ საქართველსო უაღრესად მძიმე მდგომარეობაში ჩააყენა. განადგურდა ქალაქები და სოფლები დიდძალი მოსახლეობა ან დაიღუპა ან ტყვედ ჩავარდა. საქართველოს ჩამოშორად ყოფილი ყმადნაფიცი ქვეყნების დიდი ნაწილი. შესუსტდა საქართველოს ცენტრალური ხელლისუფლება. რუსუდანი ვერ ახერხებდა აჯანყებული ფეოდალების ჩახშობას. მალე საქართველსო დასაპყრობად თათარ მონღოლები მოვიდნენ. <P> 1235 წელს საქართველოს სამხრეთ საზღვრებს მოადჰგა მონღოლები. მათ დაიპყრე ირანი, ადარბადაგანი და საქართველოს ყმადნაფიც შირვანში დათარეშორდნენ. მონღოლებმა აიღეს და მიწასთან გაასეორეს ქალაქი განძა. შემდეგ კი უშუალოდ საქართველოს საზღვრები გადმოლახეს აიღეს ქალაქი შამქორი და გარდაბანი.რუსუდანი რომელიც ახალდაბრუნებული იყო დასავლეთ საქართველოდან , როგორც კი გაიგო მონღოლების შემოსვლის ამბავი გაიგო მაშინათვე ქუთაისში წავიდა და ბრძანა მონღოლების გამოჩენისთანვე ქალაქი თბილისი გადაეწვათ და უომრად გასცლოდნენ. ცალკეული ფეოდალები თავიანთ სამფლობელოებში ჩაიკეტნენ და ასე აპირებდნენ წინააღმდეგობის გაწევას. საქართველოს ამირსპასალარმა ავაგ ათაბაგმა ყოვლად გაუმართლებელი გადაწყვეტილება მიიღო, იმ პირობით რომ მონღოლებს მისთვის სამფლობელოები შეენარჩუნებინათ , ის დამპყრობლებს წინააღმდეგობას არ გაუწევდა. ასევე უბრძოლველად დანებდნენ მონღოლებს სხვა ქართველი დიდებულებიც. მხოლოდ სამცხის მთავარი ივანე-ყვარყვარე ჯაყელ-ციხისჯვრელი განაგრძობდა ბრძოლას. ვიდრე რუსუდანისაგან არ მიიღო ბრძანება ისიც დანებებოდა. <P> მონღოლებმა უომრად აიღეს გადამწვარი თბილისი. მონღოლებს საქართველოს დასაპყრობად გადამწყვეტი ან გენერალური ბრძოლა არ დასჭირვებიათ. ყველაფერი ფეოდალების პირადმა ინტერესებმა და სახელმწიფო ხელისუფლების უნიათობამ გადაწყვიტა. მიუხედავად ფეოდალების ასეთი მოღალატური საქმიანობისა მონღოლებს ქვეყნის საბოლოოდ დაპყრობა მაინც გაუჭირდათ.ეს იმიტომ რომ საქართველოს დაბალი ფენის მოსახლეობა შეურიგებლად ებრძოდა დამპყრობლებს. უხელმძღვანელოდ დარჩენილი ხალხი თავდადებით იცავდა თითოეულ ქალაქს , სოფელს ციხეეებს და გამაგრებულ ხევებს. მონღოლები დაუნდობლად უსწორდებოდნენ დაუმორჩილებელ მოსახლეობას. <P> საქართველოს დასაპყრობად წარმოებული ბრძოლები 7-8 წელიწადს გაგრძელდა. დასავლეთ საქართველოში გადასვლა მონღოლებმა საერთოდ ვერ შესძლეს. იმერეთი მთაგორიანი და ტყიანი ქვეყანა იყო , სადაც მონღოლტა ცხენოსანი ჯარი მოუქნელი იყო. დასავლეთ საქართველოში გადასული მთავრობა ყველა ღონეს ხმარობდა რომ მონღოლებთან ბრძოლისთვის დახმარება მიეღოთ. რუსუდანმა რომის პაპს მისწერა წერილი სადაც დახმარებას ითხოვდა. სამაგეროდ ის დაპირებას იძლეოდა რომ კათოლიკურ რწმენაზე გადავიდოდა და რომის პაპის უზენაესობას ცნობდა. რუსუდანმა დასავლეთიდან ვერავითარი დახმარებ ვერ მიიღო. ამის შემდეგ რუსუდანს ერთადერთ იმედი რჩებოდა რომ მონღოლებს რუმის სულთანი დაამარცხებდა. რუმის სულთანი ყიას ედ-დინი რუსუდანის სიძე იყო და საქართველოს მეფე იმედოვნებდა , რომ მონღოლთა მარცხის შემთხვევაში , საქართველო ადვილად შესძლებდა მათ ბატონობისაგან თავის აცილებას. მაგრამ რუსუდანის ეს იმედიც გაქარწყლდა. მონღოლებმა 1243 წელს რუმის სულთანი დაამარცხეს, ამის შემდეგ საქართველოს მეფეს მონღოლებთან ზავის მეტი არაფერი დასჩენოდა. <P> მონღოლთა სარდლობასთან მოლაპარაკების შემდეგ დაიდო ზავი, რომლის ძალითაც საქათველოში შენარჩუნებული იქნა მეფობა . მონღოლებს ქვეყნის მართვაში არავითარი ცვლილება არ უნდა შეეტანათ. რუსუდანი კვლავ ” ყოველი საქართველოს ” მეფედ რჩებოდა, მხოლოდ ეს უფლება მონღოლებისაგან უნდა მიეღო. მასვე უბრუნდებოდა თბილისი და მონღოლების მიერ დაკავებული სხვა ქალაქებიც. აღმოსავლეთ საქართველოში რომელიც მონღოლთა დაპყრობილი იყო დარჩებოდა მონღოლთა ჯარი. დასავლეთ საქართველო რომელიც მონღოლებისაგან დაპყრობილი არ ყოფილა დამპყრობლების ჯარი არ შევიდოდ , მაგრამ მონღოლ ხლისუფლებას დაემორჩილებოდა. გადასახადს კი ერთიანი საქართველო გადაიხდიდა. ხარკის რაოდენობა იყო 40-50 ათასი პერპერა. საქრთველოს ჯარი უნდა გამოეყვანა მონღოლთა მხარეს. პირობის თანახმად დავით რუსუდანის ძე ყაენის ურდოში გაგზავნეს ტხტის მემკვიდრედ დასამტკიცებლად. გავიდა დრო და მის შესახებ არაფერი ისმოდა , ამასობაში 1245 წელს გარადიცვალა რუსუდანი და საქართველო უმეფოდ დარჩა. <P> მონღოლებმა ისარგებლეს საქართველოში შექმნილი ვითარებით და საქართველო დაჰყვეს სამხედრო-საგამგებლო ერთეულებად დუმნებად . მართალია დუმნების სათავეში ქართველი ფეოდალი ჩააყენეს მაგრამ ამით კარგად გამოჩნდა რომ ქართულ ფეოდალიზმს გადაშენება დაემუქრა.ამას თვით მონღოლთა სამსახურში ჩაყენებული ფეოდალებიც მიხვდნენ თუ რამხელა საფრთხე ემუქრებოდათ და აჯანყებისთვის მზადება დაიწყეს. ქართველთა დიდაზნაური თავკაცები ჯავახეთში კოხტასთავის ციხეში შეიკრიბნენ და დაიწყეს ბჭობა მონღოლთა წინააღმდეგ ერთიანი გამოსვლის მოსაწყობად. შეთქმულება მოღალატემ გასცა. შეთქმულები მონღოლებმა დააპატიმრეს. დაპატიმრებას გადაურჩა დასავლეთ საქართველოს ორი დიდებული- ცოტნე დადიანი და კახაბერ კახაბერის ძე, რომლებიც ადრევე წასულიყვნენ თავიანთ საგანმგებლოებში ჯარის შესაკრებად. შეპყრობილი თავადაზნაურობა ანისში მონღოლ სარდლობას მიუყვანეს, იქ მათ დაკითხვა და წამება დაუწყეს. ქართველი დიდკაცობა მათ ნამდვილ შეკრების მიზეზს არ ამხელდნენ. მონღოლთა სარდლის ბრძანებით შეთქმულები გამოტეხვის მიზნით წელზევით გააშიშვლეს და მცხუნვარე მზის ქვეშ დაყარეს. ასე გრძელდებოდა მრავალი დღე. მათ სიკვდილი მოელოდათ. როდესაც ეს ამბავი ცოტნე დადიანმა გაიგო , მან თავისი თანამემამულეების გათავისუფლება გადაწყვიტა. იგი 2 მსახურის ამარა გამოცხადდა მონღოლ სარდლობასთან , მსახურებს უბრძანა მისთვის მხრები შეეკრათ და ის მისი თანამემამულეების გვერდით დაჯდა. მონღოლებმა დაიჯერეს ქართველების უდანაშაულობა და ყველა გაათავისუფეს. ცოტნე დაიდიანის გმირობამ ხალხზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა.</DIV><DIV align="center"><BR></DIV><DIV align="center">................................................................................................................................................................................... https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist39oria_xiii_sauk39uneshi/2009-11-23-234 საქართველოს ისტორია bachuki https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist39oria_xiii_sauk39uneshi/2009-11-23-234 Mon, 23 Nov 2009 09:06:25 GMT <DIV align="center"><BR></DIV><P align="center">დავით IV აღმაშენებელი (1089-1125)<P align="center"><BR></P><P align="center"><IMG src="http://s11.radikal.ru/i184/0911/59/edef9a40f16a.jpg" border="0"></P><P align="center">გელათის მონასტრის ფრესკაზე გამოსახული დავით აღმაშენებელი </P><P align="center">ხელში საკუთარი ანდერძითა და ტაძრის მაკეტით.</P> <P align="center"><SPAN style="font-size: 14pt"><SPAN style='font-family: "Arial Black"'>დავით IV აღმაშენებელი (1089-1125)</SPAN></SPAN></P><P align="center"><BR></P><P align="center"><IMG src="http://s47.radikal.ru/i115/0911/45/ba7eedd2d6cf.jpg" border="0"></P><P align="center">საქართველო დავით აღმაშენებლის დროს.</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><IMG src="http://s53.radikal.ru/i139/0911/e8/1b0960099c79.jpg" border="0"></P><P align="center">დიდგორის ველი.</P><P align="center"><BR></P><P align="center"> <BR> <IMG src="http://i036.radikal.ru/0911/ef/266a2c389349.jpg" border="0"></P><P align="center">დავით აღმაშენებლის საფლავი. <BR>  </P><P align="center"><BR></P><P align="center">დავითის გამეფების ჟამს ქვეყანა უმძიმეს მდგომარეობაში იყო. სამეფოს ხელისუფლება მხოლოდ დასავლეთ საქართველოში ვრცელდებოდა. კახეთი და ჰერეთი კვლავ დამოუკიდებლობას ინარჩუნებდა. თბილისი მაჰმადიან ამირას ემორჩილებოდა. ქართლი და სამხრეთი საქართველო თურქ-სელჯუკებისაგან იყო აოხრებული. მოსახლეობა ტოვებდა მამაპაპურ სახლებს და მთებში იხიზნებოდა. <P> დავითმა აზნაურებისაგან შექმნა სამხედრო რაზმები, რომლებიც თავს ესხმოდნენ თურქებს და ანადგურებდნენ. მეფემ აღადგინა დისციპლინა და წესრიგი ჯარში. დავით აღმაშენებელზე ისტორიკოსი გვაუწყებს « საეშმაკონი სიმღერანი, სახიომანი და განცხრომანი და გინება ღმრთისა სიძულვცილი და ყველა უწესობა მოსპობილ იყო ლაშქართა შინა მისთა» <P> . დავითმა შესანიშნავად იცოდა რომ ქვეყნიდან თურქ-სელჯუკების განდევნა, ქვეყნის გაერთიანება, სამეფო ხელისუფლების განმტკიცება შეუძლებელი იქნებოდა ვიდრე ქვეყანაში ურჩი აზნაურები იყვნენ. სამეფო ხელისუფლებასთან მტრობაში და ქვეყნის მოღალატეურ საქმიანობაში გამორჩეული იყო ბაღვაშთა საგვერეული ლიპარიტ V-ის ხელმძღვანელობით. დავითმა დაატყვევა ლიპარიტი, მან მოინანია დანაშაული და დავითმა გაათავისუფლა. მეფე მალე მიხვდა რომ ლიპარიტი არ გამოსწორებულა. როგორც «კუდი ძაღლისა არ განემართების, არცა კირჩხიბი მართლად ვალს» <P> . დავითმა კვლავ შეიპყრო ლიპარიტი. ორწლიანი პატიმრობის შემდეგ ის ბიზანტიაში გააძევა. კლდეკარი კი მის ერთგულ მოხელეებს ჩააბარა. ცოტა ხნის შემდეგ მეფემ მეორე ფეოდალიც, ზედაზნის ციხის პატრონი ძაგანი დასაჯა ურჩობისთვის. დიდებულებმა დაინახეს რომ დავითი მამამისივით აჯანყებულებს კი არ ასაჩუქრებდა , არამედ უმკაცრესად სჯიდა. <P> თურქ-სელჯუკების წინააღმდეგ ბრძოლას ხელს უწყობდა მახლობელ აღოსავლეთში შექმნილი ვითარება. 1092 წელს გარდაიცვალა მელიქ-შაჰი, მისი ტახტისთვის საშინელი ბრძოლა დაიწყო. თურქ-სელჯუკთა სახელმწიფო მანამდეც ერთიანი არ ყოფილა XI საუკუნის 70-იან წლებში ქვეყანას გამოეყო ეუმის სასულთნო. მელიქ-შაჰის გარდაცვალების შემდეგ კი თურქ-სელჯუკთა სახელმწიფოს დაშლა კიდევ უფრო დაჩქარდა.თურქ-სელჯუკების მთავარი ყურადღება ჯვაროსნების წინააღმდეგ იქნა გადატანილი. <P> 1095 წელს საფრანგეთის ქალაქ კლემონში. რომის პაპმა ურბან II-მ მოუწოდა ხალხს გაელაშქრათ აღოსავლეთით და ურჯულოთაგან გაეთავისუფლებინათ ქრისტეს საფლავი. პაპის განცხადებით ევროპაში არსებული ყველა უბედურება მხოლოდ ერთი რამის გამო არის რადგან ურჯულოები აკონტროლებენ ქრისტეს საფლავს. 1096 წელს ევროპის სხვადასხვა კუთხიდან რაინდები დაიძრნენ ქრისტეს საფლავის გასათავისუფლებლად. დაიწყო ჯვაროსნული ლაშქრობები. რაინდებზე ადრე იერუსალიმისაკენ დაიძრნენ ღატაკები და უსინათლოები. ცხადია ისინი თურქებთან პირველივე შეტაკებისას დამარცხდნენ. <P> დავითმა ისარგებლა ჯვაროსნების ლაშქრობით და თურქ-სელჯუკებს 1099 წელს შეუწყვიტა ხარკის მიწოდება. საერთაშორისო ვითარება საქართველოსთვის სასარგებლოდ იცვლებოდა. ქვეყანაში აუცილებელი იყო რეფორმების გატარება. ქვეყანაში შექმნილმა მძიმე მდგომარებამ თავისი დაღი დაასვა ეკლესიასაც. სასულიერო პირთა ნაწილი უღირსი იყო ნაწილი კი მეფის მტრებს უჭერდა მხარს. საეკლესიო რეფორმის გატარება ბაგრატ IV-მ სცადა მაგრამ მაშინ შესაფერისი ვითარება არ იყო ქვეყანაში. დავით IV-მ გადაწყვიტა წესრიგი დაემყარებინა ეკლესიაში. 1104 წელს გაიმართა საქართველოს საეკლესიო კრება. რომელიც ჩატარდა რუისსა და ურბნისში , ამიტომ ამ კრებას რუის ურბნისის საეკლესიო კრება ეწოდა. კრებას ესწრებოდა მეფე, კათალიკოსი იოანე VI, ეპისკოპოსები და სხვა საეკლესიო პირები. კრებამ უღირსი საეკლსიო პირები თანამდებობებიდან გადააყენა და მათ ნაცვლად ღირსეული მღვდლები დანიშნა. ამავე დროს მიიღეს საეკლესიო ცხოვრების მოსაწესრიგებელი დადგენილებები. <P> რუს ურბნისის კრებიდან ცოტა ხნის შემდეგ დავითმა უმნიშვნელოვანესი გადაწყვეტილება მიიღო. მან შექმნა მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელის თანამდებობა. მწიგნობართუხუცესი - მეფის კანცელარიის უფროსი იყო. ხოლო ჭყონდიდელი - ერთ ერთი ყველაზე გავლენიანი ეპისკოპოსი იყო. მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელის თანამდებობაზე მყოფ ადამინას შეეძლო როგორც საერო ასევე სასულიერო საქმეებში ჩარევა. მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდის თანამდებობას ზრდიდა კიდევ ის ფაქტი რომ მეფემ უმაღლესი სასამართლო სააჯო კარი აგრეთვე დაუქვემდებარა მას. პირველი მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდი გახდა დავით მეფის აღმზრდელი გიორგი მწიგნობართუხუცესი. <P> დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა მსტოვართა ინსტიტუტის შექმნას, რაც საშუალებას აძლევდა მეფეს ცოდნოდა ყველაფერი რაც ხდებოდა ქვეყნის შიგნით და მის ფარგლებს გარეთ. თურქ-სელჯუკთა წინააღმდეგ ომი შეუძლებელი იქნებოდა ძლიერი ჯარის გარეში, დავითმა პირადად დაიწყო ჯარში რეფორმების გატარება. მან შექმნა მეფის პირადი გვარდია მონასპა. დავითის დროს ქართული ჯარი სამ ნაწილად იყოფოდა. ესენი იყო მონასპა, ქალაქებსა და ციხეებში მდგარი გარნიზონები და ლაშქრის ძირითადი ნაწილი. სამხედრო რეფორმები დასრულდა 1118 წელს როდესაც მეფემ საქართველოში გადმოასახლა 40 000 ყოვჩაღის ოჯახი. მათ ევალებოდათ თითო ოჯახციდან ერთი კაცი უნდა გამოსულიყო საომრად. სავარაუდოა რომ დავითმა პოლიტიკური ნიშნით შეირთო ცოლად ,ყივჩაღთა ერთ-ერთი მთავრის ათარქა შაღანის ძის ასული გურანდუხტი.ყივჩაღთა გადმოსახლებით დავითმა გაზარდა ქართული ჯარის რაოდენობა, მათი გამოყენება შეიძლებოდა როგორც საგარეო მტრის ასევე ურჩი ფეოდალების წინააღმდეგაც. ამ გადაწყვეტილებით სამხედრო ვალდებულება ბევრ ქართევლს აღარ დაეკისრა. ისინი მხოლოდ სამეურნეო ცხოვრებით იყვნენ დაკავებული. რამაც ხელი შეუწყო ქართული ეკონომიკის განვითარებას. <P> დავითმა ილაშქრა ჩრდილოეთ კავკასიაში და ოვსები ყმადნაფიცობით დაიმორჩილა. დავით აღმაშენებლის დროს კიდევ უფრო ძლიერდებოდა ქართველთა გავლენა ჩრდილოეთ კავკასიაში. იქ გავრცელდა : ქართული დამწერლობა, კუტურა, ქართული ენა, ქრისტიანობა. ყოველივე ამან ჩრდილო კავკასიელი ხალხი კიდევ უფრო დააკავშირა საქართველოსთან. <P> 1104 წელს მეფის მომხრე კახელმა აზნაურებმა შეიპყრეს კახეთის მეფე აღსართანი და დავითს მიჰგვარეს. ამის შემდეგ დავითი კახეთ-ჰერეთში გადავიდა და ეს ორი მხარე დაიმორჩილა. განძის ათაბაგმა იგრძნო თუ რამხელა საფრთხე დაემუქრებოდა მის გვერდით ძლიერი საქართველოს არსებობისას ამიტომ მან საქართველოში დიდძალი ლაშქარი გამოგზავნა. 1104 წელს ერწუხთან ბრძოლისას დავითმა ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა. 1110 წელს ქართველებმა აიღეს სამშვილდე , შეშინებულმა თურქებმა უკან დაიხიეს. 1115 წელს დავითმა გაათავისუფლა რუსთავი. 1117 წელს დავით IV-მ საქართველოს უკიდურე აღმოსავლეთით მდებარე ციხე-ქალაქი გიში დაიკავა. 1118 წელს მეფემ სელჯუკების წაართვა ლორე . ცხადი იყო, რომ მალე დადგებოდა თბილისის ჯერიც. <P> საქართველოს გაძლიერებით სერიოზულად შეშფოთდა სელჯუკები. მათ გადაწყვიტეს ერთხელ და სამუდამოდ წელში გადაეტეხად საქართველო. მით უმეტეს, რომ თურქებმა რამდენჯერმე მოახერხეს ჯვაროსნების დამარცხებაც. სელჯუკების სარდალმა იღ-ღაზამ დაამარცხა ანტიოქიის მთავარი როჟერი . სავარაუდოა რომ სწორედ ამ ბრძოლის შემდეგ მოხდა საიდუმლო შეხვედრა დავით აღმაშენებლის და იერუსალიმის მეფე ბოლდუინ II-ს შორის. სულთან მაჰმუდ მუჰამედის ძის ბრძანებით შეიკრიბა 300 000-იანი (სომხურ წყაროებში 600 000) არმია, რომელიც იღ ღაზის მეთაურობით საქართველოსკენ დაიძრა. ამ უზარმაზარ სამხედრო ძალას დავითმა დაუპირისპირა 40 000 ქარრთველი, 15 000 ყივჩაღი, 5 000 ოვსი და 1 000 ჯვაროსანი. ბრძოლა დიდგორში გაიმართა ანტიოქიის კანცლერის გოტიეს გადმოცემით დავითმა შემდეგი სიტყვებით მიმართა ჯარს. «ეჰა, მეომარნო ქრისტესანო! თუ ღვთის სჯულის დასაცავად წესიერად ვიბრძოლოდ, არამცთუ ეშმაკის ურიცხ მეომართა , არამედ თვით ეშმაკსაც ადვილად დავამარცხებთ, და ერთს რამესაც გირჩევთ, რაც ჩვენი პატიოსნებისთვის და სარგებლობისთვის კარგი იქნება, ესაა, რომ ჩვენ ყველამ, ხელთა ცისადმი აღპყრობით ძლიერ ღმერთს აღთქმა მივცეთ, რომ მისი სიყვარულისთვის ამ ბრძოლის ველზე უფრო მოვკვდებით , ვიდრე გავიქცევით და რომ არ შეგვეძლოს გაქცევა, რომც მოვინდომოთ , ამ ხეობის შესავალი, რომლითაც შემოვსულვართ, ხეთა ხშირ ხორგებით შევკრათ და მტკიცე გულით მტერს, როცა მოგვიახლოვდება, სასტიკად შევულიოთ”.» <P> 1121 წლის 12 აგვისტოს დავით აღმაშენებელის წინამძღოლობით ქართველებმა დიდგორის ველზე უდიდესი გამარჯვება მოიპოვეს. დავითმა მტერი აიძულა ბრძოლა გაემართა ვიწრო ხეობაში, სადაც მტერი ვერ გამოიყენებდა მის რიცხობრივ უპირატესობას. უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა იმ ორასი მეომრის გმირობას , რომლებმაც თავი შესწირეს , მაგრამ მეფის ჩანაფიქრი შეასრულეს. მათ მოახერხეს არეულობის შეტანა თურქთა უზარმაზარი ლაშქრის შუაგულში. სწორედ ამ დროს ქართველთა ლაშქარმა დავითის და დემეტრეს მეთაურობით შეუტიეს სელჯუკებს. მტერმა ვერ გაუძლო ქართველთა შეტევებს და უკან დაიხიეს. ქართველები სამი დღე-ღამის განმავლობაში მისდევდა მტერს და დიდი ალაფი ჩაიგდე ხელთ. <P> დიდგორში მოპოვებული გამარჯვების შემდეგ გადაწყდა თბილისის ბედიც 1122 წელს დავითმა თბილისი გაათავისუფლა. თბილისის აღების შემდეგ დედაქალაქი ქუთაისისდან თბილისში გადმოიტანეს. წესრიგი და სიმშვიდე აღადგინა ქალაში. დავითმა მფარველობა აღუთქვა თბილისის ყველა მცხოვრებს, ეროვნულ და რელიგიურ აღმსრულებლობის მიუხედავას. მუსლიმებს დაუწესა ყველაზე დაბალი გადასახადი 3 დინარი, ებრაელები იხდიდნენ 4 დინარს, ხოლო ქართველები 5 დინარს. დემეტრე I-ის დროს, 1153-1154 წლებში, თბილისში მყოფი არაბი ისტორიკოსი ალფ-ფარიკი წერს, რომ ბაღდადშიც ვერ იხილავთ მუსლიმებისადმი ისეთ კარგ მოპყრობას, როგორც ეს თბილისში არის. <P> 1123 წელს დავით აღმაშენებელმა გაათავისუფლა დმანისი. 1123 წელს შირვანშაჰმა მუჰამედმა და დავითს შემოუთვალა. «შენ ტყეთა მეფე ხარ და ვეროდეს მოხვალ ველთა... თუ გენებოს, ძღვენი ჯეროვანი გამოგზავნე. და თუ გინდა, სამალავთათ გამოდი და მნახე» <P> . <P> მეფე სასწრაფოდ დაიძრა მტრის წინააღმდეგ 50 000-იანი მხედრობით. და სასტიკად დაამარცხა. 1124 წელს დავითმა დაიკავა შირვანი. ამავე წელს დავითს მიმართეს ანისელებმა და ქალაქის განთავისუფლება სთხოვეს. ანისი სამოცი წლის განმავლობაში მაჰმადიანთა ხელში იყო. 1124 წელს დავითმა გაათავისუფლა ანისი და ჩრდილოეთ სომხეთი საქართველოს შემოუერთა. <P> საქართველოს უდიდესი მეფე დავით IV აღმაშენებელი 1125 წლის 25 იანვარს გარდაიცვალა. მან თავის მემკვიდრეებს დაუტოვა ქვეყეყანა ნიკოფსიიდან დარუბანდამდე. და ოვსეთიდან არეგაწამდე. მეფე დაკრძალეს მის მიერ 1106 წელს აგებულ გელათის ტაძარში. ქართულმა ეკლესიამ დავით აღმაშენებელი წმინდანად შერაცხა.</P><P align="center"><BR></P><P align="center">...............................................................................................................................................................................</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><BR></P><P align="center"> <BR> <SPAN style="font-size: 14pt"><SPAN style='font-family: "Arial Black"'>საქართველო დემეტრე I-ის და გიორგი III-ის დროს</SPAN></SPAN><BR> </P><P align="center"><IMG src="http://i073.radikal.ru/0911/05/7b074d666a67.jpg" border="0"></P><P align="center">დემეტრე I-ის მეფედ კურთხევა , მარცხვარიშის ფრესკა. <BR> </P><P align="center"><BR></P><P align="center"><IMG src="http://s54.radikal.ru/i146/0911/08/82a5cbc1c514.jpg" border="0"> <BR> </P><P align="center">გიორგი III .</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><IMG src="http://s57.radikal.ru/i155/0911/37/f7d9d6e6499e.jpg" border="0"></P><P align="center">გიორგი III , თამარ მეფე და ლაშა-გიორგი</P><P align="center">ბეთანიის მონასტრის ფრესკაზე</P><DIV align="center"> <BR> დავით აღმაშენებლის გარდაცვალების შემდეგ სამეფო ტახტი დაიკავა მისმა უფროსმა ვაჟამ დემეტრე I-მა (1125-1156).დემეტრეს ერგო გაძლიერებული სახელმწიფო. ამ პერიოდში ერთიანი სელჯუკთა სახელმწიფო აღარ არსებობდა , მაგრამ საქართველოს სამხრეთით წარმოიქმნა რამდენიმე მაჰმადიანური სახელმწიფო. დემეტრეს მმართველობის დროს საქართველო აქტიურ საგარეო პოლიტიკას არ აწარმოებდა, ის დავითის შექმნილი სახელმწიფოს შენარჩუნებით იყო დაკავებული. მაგრამ დემეტრე იძულებული გახდა ანისის და შირვანის აღმოსავლეთი მხარეები ყმადნაფიცობით დაებრუნებია მისი ძველი მმართველებისთვის. <P> საკმაოდ დაიძაბა ქვეყნის შიგნით მდგომარეობა. 1130 წელს მეფეს აუჯანყდა მისი ძმა ვახტანგი . დემეტრემ აჯანყებულები სასტიკად დასაჯა. საქართველოს გაძლიერებას ვერ ურიგდებოდა მაჰმადიანები, ურჩობის გზას დაადგა განძის ამირა. 1138 წელს დემეტრემ განძა აიღო. მეფემ გამარჯვების ნიშნათ ქალაქი მთავარი კარები ჩამოხსნა და გელათის მონასტერს შესწირა. დემეტრე I-ს ორი ვაჟი ჰყავდა უფროსი დავითი და უმცროსი გიორგი. არსებული კანონების და წესების თანახმად ტახტი დავითს ეკუთვნოდა მაგრამ თავად მეფე ” მარჩეველი ძისა უმცროსისა”, რა იყო ამის მიზეზი უცნობია. დავითი ძალზედ შიშობდა რომ მამა ტახტს მას არ დაუტოვებდა . ამიტომ მან რამდენჯერმე აჯანყება მოაწყო. 1155 წელს დავითმა ტახტი დაიკავა. დემეტრე ტახტიდან გადადგა და მონასტერში ბერად აღიკვეცა. დავით V-მ ენერგიულად დაიწყო მეფობა. დავითმა თანამდებობებზე მისი მომხრეები დანიშნა , მან მეტის გაკეთება ვერ შესძლო. დავით V გამფებიდან ექვსი თვის შემდეგ გარდაიცვალა. დავითის გარდაცვალების შემდეგ კვლავ დემეტერ გამეფდა. 1156 წელს დემეტრე I გარდაიცვალა. ის გელათის მონასტერში დაკრძალეს. <P> დემეტრე I-ის გარდაცვალების შემდეგ გამეფდა მისი უმცროსი ძე გიორგი III ( 1156-1184). ამ დროისთვის დავით V-ის შვილი უფლისწული დემეტრე მცირეწლოვანი იყო. გიორგის მეფობის დროს განახლდა ბრძოლები სომხეთის დაუფლებისთვის. 1161 წელს ქართველებმა კვლავ აიღეს ანისი. მეფემ ქალაქის გამგებლად ქართველთა ჯარის მთავარსარდალი ივანე ორბელი დატოვა 2 000 ქართველი მეომრით. 1162 წელს ქართველებმა დაიკავეს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სომხური ქალაქი დვინი. მიღწეულმა წარმატებებმა შეაშინა მაჰმადიანი მმართველები. მათ რამდენჯერმე სცადეს საქართველოზე გამოლაშქრება. გიორგი III ახერხებდა მტრის დამარცხებას. თუმცა სომხეთის საბოლოოდ შემოერთება მაინც ვერ ხერეხდებოდა. <P> ამასობაში დაიძაბა ქვეყნის შიგნით ვითარება . 1177 წეელს მეფეს აუჯანყდა დავით V-ის შვილი დემეტრე( დემნა) , მან სამეფო ტახტის დაკავება მოინდომა. დემნას მხარს უჭერდა მისი სიმამრმი , საქართველოს ამირსპასალარი ივანე ათაბაგმი და სხვა მრავალმი დიდებული.აჯანყებულები შეეცადნენ ქალაქგარეთ მყოფი მეფე შეეპყროთ , მაგრამ ეს გეგმა ვერ განხორციელდა. გიორგიმ მოახერხა თბილისში დაბრუნება და გამაგრება. მეფემ დაიწყო მისი მომხრების შკრება. აჯანყებულებს 30 000-იანი ჯარი ჰყავდა. მაგრამ მათ მერყეობა დაიწყეს და დრო დაკარგეს. ამით ისარგებლა მეფემ და დემნას და მის მომხრეებს შეუტია. პირველი მარცხის შემდეგ აჯანყებულთა შორის განხეთქილება გაჩნდა. ბევრმა მიატოვა დემნა და მეფეს შეურიგდა. აჯანყებულთა ძალები დღითი დღე მცირდებოდა. დემნა და ივანე ათაბაგი ლორეს ციხეში გამაგრდა. გიორგი III-მ ციხეს ალყა შემოარტყა, აჯანყებულები დანებდნენ. <P> გიორგი III-მ გადაწყვიტა სამაგალითოდ დაესაჯა აჯანყებულები, რათა სხვას აღარასოდეს გასჩენოდა განდგომის სურვილი. დემან უფლისწული სასჯელს გადაჰყვა, ხოლო ორბელთა გვარი განადგურებული იქნა. აჯანყების ჩახშობის შემდეგ მეფემ დააწინაურა ერდგული პირები. რომელთა შორის ზოგი დაბალი სოციალური ფენის წარმომადგენელიც იყო. ამირსპასალარად ნაყივჩაღარი-ყუბასარი, ხოლო მსახურთუხუცესი -აფრიდონი გახდა. 1178 წელს გიორგი III-მ ეკლესიას შეუალობა მიანიჭა ანუ ეკლესიის მიწები გათავისუფლდა სახელმწიფო გადასახადებისაგან. <P> გიორგი III-ს ვაჟი არ ჰყავდა. ტახტის მემკვიდრე მისი ქალიშვილი თამარი იყო. ქალის გამეფება საქართველოსთვის უცხო მოვლენა იყო. გიორგი შიშობდა რომ მისი გარდაცვალების შემდეგ თამარის გამეფებას ხელი შეეშლებოდა. ამიტომ 1179 წელს გიორგი III-მ თამარი თავის თანამოსაყდრედ აკურთხა. მამა-შვილი ერთად მაერთავდა ქვეყანას. 1184 წელს გარდაიცვალა გიორგი III მეფე გელათში დაკრძალეს.</DIV><DIV align="center"><BR></DIV><DIV align="center">...................................................................................................................................................................................</DIV><DIV align="center"><BR></DIV><DIV align="center"><BR></DIV><P align="center"> <BR> <SPAN style="font-size: 14pt"><FONT face="Arial Black">საქართველო თამარის მეფობის დროს</FONT></SPAN></P><P align="center"><IMG src="http://i060.radikal.ru/0911/66/d36c8d54d182.jpg" border="0"></P><P align="center">თამარი გამოსახული ვარძიის მონასტრის ერთ-ერთ ფრესკაზე .</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><IMG src="http://i047.radikal.ru/0911/61/cecdc9bde0f3.jpg" border="0"> <BR> </P><P align="center">საქართველოს რუქა თამარის მეფობის პერიოდში <BR> </P><P align="center"><BR></P><P align="center"><IMG src="http://s59.radikal.ru/i166/0911/13/3c3042de1b9e.jpg" border="0"></P><P align="center">თამარ მეფის დროს აგებული ვარძიის სამონასტრო კომპლექსი <BR>  </P><DIV align="center">1184 წიდან გიორგი III-ის გარდაცვალების შემდეგ , თამარმა დაწყო ერთპიროვნული მმართველობა (1184-1213). საქართვეოს ისტორიაში ქვეყნის მმართველი პირველად გახად ქალი. დავით აღმაშენებლის და გიორგი III-ის დროს ძალაუფლება დაკარგულმა დიდებულებმა სცადეს აღედგინათ თავისი დაკარგული ძალაუფლება. დიდებულებმა თამარი ხელმეორედ აკურთეს მეფეთ, რათა ამით ხაზი გაესვათ თავიანთი გავლენისათვის. მათ გიორგი III-ის დროს დაწინაურებულ დაბალი სოციალური ფენის წარმომადგენლები ამირსპასალარ ყუბასარი და მსახურთუხუცესი აფრიდონი გადააყენებინეს. <P> ამ მოვლენიდან ცოტ ხნის შემდეგ მეჭურჭლეთუხუცესმა ყუთლუ არსლანმა სამეფო ხელიდუფლების შეზღუდვის და სახელმწიფო მმართველობის რეფორმის გეგმა წამოაყენა.ისანში, სამეფო სასახლის გვერდით , უნდა დაეარებინათ ე.წ ”კარავი”.კარავში შეკრებილი დიდებულებს უნდა გადაეწყვიტა ქვეყანაში არსებული ყველა მნიშვნელოვანი საკითხი და ამის შემდეგ ამცნობებდნენ მეფეს.მეფეს მხოლოდ გადაწყვეტილების აღსრულების უფლება ექნებოდა. ამ გეგმის განხორციელების შემთხვევში მეფის ხელიუფლება ძალზედ შეიზღუდებოდა. ბუნებრივია თამარს არ შეეძლო ყუთლუ არსლანის წინადადების მიღება. ყუთლუ არსლანი დააპატიმრეს. მეჭურჭეთუხუცესს მრავალი მომხრე ჰყავდა. მათ თავიანთი მეთაურის გათავისუფლება მოითხოვეს წინააღმდეგ შემთხვევაში ისინი შეიარაღებული გამოსვლებით იმუქრებოდნენ. თამარმა ყუთლუ არსლანი გაათავისუფლა. მასთან მოსალაპარაკებლად გაიგზავნა ორი ქალი , კრავაი ჯაყელი და ხვაშაქ ცოლქალი. მოლაპარაკებამ შედეგები გამოიღო კარავის იდეა ჩაიშალა, სამაგეროდ გაუფართოვდა უფლებები სამეფო დარბაზს. ამიერიდან მეფე ყველა მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებას იღებდა დარბაზის ერთიანობითა და თანადგომით . ამგვარად სამეფოში მოხდა მშვიდობის დამყარება. <P> უაღრესად მნიშნელოვანი აღმოჩნდა თამარის გათხოვების საკითხი, მისი მეუღლე მეფის შემდეგ ყველაზე გავლენიანი პირი იქნებოდა. XII საუკუნის ბოლოს რუსეთში რამდენიმე სამთავრო არსებობდა მათ შორის ერთ-ერთი იყო ვლადიმირ-სუზდალის სამთავრო, რომელიც განსაკუთრებით გაძლიერდა ანდრეი ბოგოლუბსკის დროს. სწორედ ანდრია შვილზე , იური ბოგოლუბსკიზე შეჩერდა არჩევანი. ანდრია შეთქმულებმა მოკლეს, ტახტი დაიკავა მისმა ძმამ ვსევოლოდმა. ბიძისაგან დევნილმა იურიმ თავი ყიჩაღეთს შეაფარა. იურის ჩამოსაყვანად გაიგზავნა თბილისიდან დიდვაჭარი ზანქან ზორაბაბელი. 1185 წელს იური, რომელსაც საქართველოში გიორგი რუსი უწოდეს, საქართველოში ჩამოიყვანეს და თამარზე დააქორწიეს. თამარი წინააღმდეგი იყო ასეთი სწრაფი ქორწილის, მას მიაჩნდა რომ ჯერ გიორგი რუსის პიროვნება უნდა გაეცნო. თამარი ბოლოს მაინც დაჰყვა დიდებულების გადაწყვეტილებას. დიდებულთა ნაწილი წინააღმდეგი იყო ასეთი ქორწინების, მათ მიაჩნდათ რომ თამარი უნდა დაქორწინებულიყო ბიზანტიის იმპერატორის დრონიკე I კომნენის ძეზე ალექსზე. მალე გიორგი რუსამ მისი უარყოფითი თვისებები გამოამჟღავნა და მისი სამეფო კარზე გაჩერება შეუძლებელი გახდა. 1187 წელს გიორგი რუსი საქართველოდან გააძევეს. ერთი წლის შემდეგ 1188 წელს , თამარმა ხელმეორედ იქორწინა, დავით სოსლანზე . დავითი თამარის მამიდის რუსუდანის აღზრდილი იყო. გიორგი რუსისაგან განსხვავებით ქართველებით დავით სოსლანს კარგად მოიხსენიებენ. ვახუშტი ბაგრატიონის მიხედვით , დავითი იყო გიორგი I-ის ძის დემეტრეს შთამომავალი ე.ი ბაგრატიონი. <P> ბიზანტიაში გაძევებული გიორგი რუსი არ აპირებდა შეგუებოდა მის ბედს ამიტო 1191 წელს ის საქართველოში დაბრუნდა. როგორც ჩანს მას საკმაოდ ბევრი მომხრე ჰყავდა. დიდებულების ნაწილმა მხარი დაუჭირა რუს და თამარის წინააღმდეგ აჯანყდნენ. დიდებულების ნაწილმა გიორგი რუსი გეგუთში მეფედ აკურთხეს და თამარის წინააღმდეგ დაიძრნენ. ამ მძიმე ვითარებაში თამარმა მოახერხა თავისი მომხრეების შეკრება და აჯანყებულების დამარცხება. გიორგი რუსის თანამზრახველები თანამდებობებიდან გადააყენეს და მამულები ჩამოართვეს. 1193 წელს გიორგი რუსიმა კიდევ სცადა საქართველოში შემოჭრა . ამჯერად ის ჰერეთის მხრიდან გამოჩნდა. გიორგი რუსს მხარი აღარავინ დაუჭირა და იგი ადვილად დამარცხდა. <P> ქვეყანაში მშიშვიდობის დამყარების შემდეგ, თამარმა აქტიური საგარეო პოლიტიკის გატარება დაიწყო. ამ დროისთვის საკმაოდ გაძლიერდა აზერბაიჯანის ათაბაგი აბუ-ბექრი. 1195 წელს შამქორში ქართველებმა სასტიკად დაამარცხეს აბუ ბექრი. ბრძოლაში განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი ძმებმ შალვამ და ივანე ახალციხელებმა. შალვამ ხალიფას გამოგზავნილი დროშა იგდო ხელთ რომელიც შემდგომ გელათი მონასტერს შესწირეს. ამ გამარჯვებამ კიდევ ერთხელ დაანახა ყველას საქართველოს ძლიერება. ქართველებმა შემოიერთეს სომხეთის მნიშვნელოვანი ქალაქები ანისი და დვინი. <P> სქართველოს სიძლიერე ძალზედ არ მოსწონდათ მაჰმადიან სახელმწიფოებს. მათ შორის იყო რუმის სასულთნიც რუქნ ადინიც. ეს უკანასკნელი ხანგრძლივად ემზადებოდა საქართველოს წინააღმდეგ საბრძოლველად. საომარი სამზადისის დასრულების შემდეგ რუქნ ადინამა წერილი გამოუგზავნა თამარს «ყოველი დიცი რეგვენია . და შენ გიბრძანებია ქართველთათვის აღებად ხრმალი მუსლიმანთა ხოცად ...აწ წარმომივლენაი ყოველი მხედრობა ჩემი, რათა აღვხოცო ყოველი მამაკაცი მაგ ქვეყანასა. და ცოცხალი იგი ოდენ დარჩეს, რომელი წინამომეგებოს , თავიანი სცეს ჩათრსა ჩემსა, სასოება იგი თქვენი ჯვარი წინაშე ჩემსა დალეწოს და მოჰამედი აღიაროს”. კიდევ უფრო თავხედური იყო ელჩის ზეპირი დანაბარები. ” უკეთუ მეფემან თქუენმა დაუტეოს სჯული იპყრას სულტანმა ცოლად. და უკეთუ არა დაუტეოს სჯული იყოს ხარაჭად სულტნის» <P> . <P> ამ სიტყვებით აღშფოთებულმა ამირსპასალარმა ზაქარია მხარგრძელმა სილა გააწნა ელჩს. ეს უკანასკნელი უგონოდ დაეცა და ძვლივს მოასულიერეს. რუქნ ად-დინ მიწერეს « წავიკითხე ღმერთისა განმარისხებელი წიგნი შენი, ნუქრადინო, და ვცან სიცრუენი შენნი. რომელთა ბჭე ღმერთი იყოს ! შენ ოქროსა მივირეთა სიმრავლისად მინდობილ ხარ , ხოლო მე - არცა სიმდიდრესა და არცა სპათა ჩემთასა , არამედ ძალსა ღმერთისა ყოვლისა მპყრობელისასა და ჯვარისა წმინდისა, რომელი შენ ჰგმე . აწ წარმომივლენია ყოველი მხედრობა ჩემი წინამოგებებად . იყვან ნება ღმრთისა » <P> . <P> ქართველთა ჯარი დავით სოსლანი მეთაურობით დაიძრა მტრის წინააღმდეგ. მეფემ ჯარი პირადად გააცილა ვარძიამდე. 1202 წელს ბასიანში გაიმართა გადამწყვეტი ბრძოლა . თავდაპირველად მტერს ქართველთა მეწინავე რაზმა შეუტია. მეწინავე ნაწილში იმყოფებოდა ცნობილი ქართველი სარდლები: შალვა და ივანე ახალციხელები, ზაქარია გაგელი, ივანე მხარგრძელი. თურქები თავდაპირველად აირივნენ , მაგრამ რუქნ ად-ინამ მოახერხა საპასუხო დარტყმის განხორციელება. ქართველთა მეწინავე ნაწილს გაუჭირდა. მტერმა ქართველ სარდლებს ცხენები დაუხოცა. მაგრამ ისინი ქვეითად განაგრძობდნენ ბრძოლას. ბრძოლის ბედი მტრების მხარეს გადაიხარა , მაგრამ ამ დროს მტერს ორი მხრიდან შეუტია ქართველთა მთავარმა ნაწილებმა. მარჯვნიდან ზაქარია მხარგრძელის და მარცხნიდან დავით სოსლანის მეთაურობით. მტერმა ვერ გაუძლო ქართველთა შეტევას და სასტიკად დამარცხდა.ქართველებმა დიდი ნადავლი იგო ხელთ. ტყვეთა შორის იყო რუქნ ად-ინის ძმაც რომელიც ქართველებმა ჯორის ერთ ნალში გაყიდეს. ბასიანის ბრძოლის შემდეგ ქართველებმა მაინც განაგრძეს შეტევები 1204 წელს ქართველებმა აიღეს უმნიშვნელოვანესი ქალაქი კარი. <P> პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდეგ ევროპელი რაინდების მიერ შექმნილი სახელმწიფოს საკმაოდ დიდი ბრძოლების გადახდა უწევდა მაჰმადიანებთან 1187 წელს ეგვიპტის სულთანმა სალაჰ-ად-დინმა ( სალადინმა) იერუსალიმი დაიკავა. დაკარგული პოზიციების აღსადგენად მოწყობილმა ჯვაროსნულმა ლაშქრობებმა შედეგი ვერ გამოიღეს. XII საუკუნის ბოლოს გართულდა ვითარება ბიზანტიის იმპერიაშიც. სადაც მიდიოდა ბრძოლა ტახტისათვის.ამ დროს ვენეციაში იკრიბებოდა მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის მონაწილეები. ვენეცია კონსტანტინოპოლის უპირველესი მეტოქე იყო ვაჭრობაში. ვენეციამ გადაწყვიტა რაინდები ბიზანტიის წინააღმდეგ გამოეყენებია. 1204 წელს ჯვაროსნებმა იერიშით აიღეს კონსტანტინოპოლი. მათ გაძარცვეს და დაარბიეს ქალაქი ბიზანტიის იმპერია რამდენიმე ნაწილად დაიშალა. <P> ბიზანტიაში შექმნილი ვითარებით ისარგებლეს ქართველებმა და 1204 წელს დალაშქრეს შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ტერიტორია. რომელზეც ძირითადად ქართული წარმოშობის მოსახლეობა სახლობდა. ქართულმა ლაშქარმა აიღო : ტრაპიზონი, ლიმნია, სამსუნი, სინოპი და სხვა ქალაქები. ამ ტერიტორიებზე შეიქმან ტრაპიზონის იმპერია, რომელსაც სათავეში საქართველოში აღზრდილი , ბიზანტიის იმპერიაში დამხობილი კომნენოსთა კანონიერი დინასტიის წარმომადგენელი ალექსი ჩაუდგა. ტრაპიზონის იმპერია საქართველოს გავლენის სფეროში მოექცა. <P> 1206 წელს გარდაიცვალა დავით სოსლანი,თამარმა იმავე წელს თანამოსაყდრედ დასვა ლაშა-გიორგი. 1210 წელს ზაქარია მხარგრძელმა თამარს ირანში ლაშქრობა შესთავაზა. ლაშქრობა წარმატებული გამოდგა ქართველებმა აიღეს თავრიზი, ყაზვინი და სხვა ქალაქები. და ირანის შუაგულამდე მიაღწიეს. ალაფით და ნადავლით დამძიმებულმა ჯარმა წინსვლა ვეღარ შესძლო და უკან გამობრუნდა. ეს იყო ფეოდალური სამყაროსთვის ჩვეულებრივი მარბიელი ლაშქრობა. ლაშქრობის მიზანი იყო საქართველოს სიძლიერის დემონსტრირება და ალაფის მოპოვება. 1213 წელს გარადაიცვალა თამარი . მეფის მემატიანის ცნობით თამარი გელათში არის დაკრძალული. არსებობს ცნობები იმის შესახებ რომ თამარი იერუსალიმის ჯვრის მონასტერში არის დაკრძალული. ქართულმა ეკლესიამ თამარ მეფე წმინდანად შერაცხა.</DIV> https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist39oria_xii_xiii_sauk39uneebshi/2009-11-21-233 საქართველოს ისტორია bachuki https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist39oria_xii_xiii_sauk39uneebshi/2009-11-21-233 Sat, 21 Nov 2009 17:29:32 GMT <BR><P align="center"><img src="http://s47.radikal.ru/i116/0911/9c/3dc9b63c9d51.jpg" border="0"></P><P align="center">ბაგრატიონთა საგვარეულო გერბი</P> <P align="center"><img src="http://s47.radikal.ru/i116/0911/9c/3dc9b63c9d51.jpg" border="0"></P><P align="center">ბაგრატიონთა საგვარეულო გერბი</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><img src="http://i079.radikal.ru/0911/9a/9c9b040210ec.jpg" border="0"></P><P align="center">ბაგრატ IV-ის დროინდელი მონეტები</P><DIV align="center"> <br /> ბაგრატ III-ის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ავიდა გიორგი I (1014-1027). მეფის მცირეწლოვნებით ისარგებლეს კახეთ-ჰერეთის აზნაურებმა და საქართველოს ჩამოაშორეს ეს კუთხეები. მეფეს შეეძლო კახეთ-ჰერეთის ხელახლა დასაბრუნებლად ან თბილისის ამირის წინააღმდეგ ებრძოლა მაგრამ გიორგიმ საქართველოს ყველაზე დიდ მტრად ბიზანტიის იმპერია მიიჩნია. გიორგი I-მა ისარგბლა ბიზანტიის ომით ბულგარეთთან და დაიკავა იმიერ ტაო. დავით კურაპალატის სამფლობელი. ბულგარეთთან გამარჯვების შემდეგ ბასილ II საქართველოსკენ დაიძრა. გიორგი I შეეცადა შეექმნა კუალიცია ბიზანტიის იმპერიის წინააღმდეგ. საქართველოს მეფე დაუკავშირად ეგვიპტის სულთან ალ-ჰაკიმს , მაგრამ ალ-ჰაკიმი მოკლეს. ეგვიპტის სულთნის მკვლელობაში ბიზანტიის ხელი ერია. ბასილმა გიორგის დაკავებული ტერიტორიების გათავისუფლება მოსთხოვა. გიორგიმ უარი განაცხადა. ბიზანტია საქართველოსკენ დაიძრა. ქართველებმა რამდენჯერმე მოახერხეს ბიზანტიელთა დამარცხება. გადამწყვეტი შეტაკება 1021 წელს შირიმნთან მოხდა. გიორგის კახეთ-ჰერეთის ლაშქარიც ეხმარებოდა, მაგრამ ბრძოლა ბიზანტიელთა გამარჯბვებით დასრულდა. ბრძოლაში პირადად მონაწილეობდა გიორგი I. ბასილმა ააოხრა თრიალეთი, ჯავახეთი, არტაანი და უკან გაბრუნდა ტრაპიზონში. დაიწყო საზავო მოლაპარაკება. გიორგი I დროის მოგებას ცდილობდა და მოლაპარაკებებს აჭიანურებდა. ამასობაში ბიზანტიაში აჯანყება დაიწყო , აჯანყებულებთან კავშირი ჰქონდა გიორგი I-ს. ბასილმა დაამარცხა აჯანყებულები , მათი ერთ-ერთი მეთაურის მოკვეთილი თავი კი გიორგის გამოუგზავნა. გიორგი I იძულებული შეიქმნა 1023 წელს ზავი დაედო ბიზანტიელებთან . ზავის თანახმად იმიერ ტაო კვლავ ბიზანტიას დარჩა. ამასთან კონსტანტინოპოლში მძევლად გაგზავნეს უფლისწული ბაგრატი. 1027 წელს გარდაიცვალა გიორგი I სამეფო ტახტი დაიკავა ბაგრატ IV. <p> საქართველოს ეკლესიის მამამთავარი მელქისედეკი იყო პირველი რომელიც იწოდებოდა: უწმინდესი და უნეტარესი სრულიად საქართველოს კათოლოიკოს პატრიარქი. <p> ბაგრატ IV-ის მეფობის დასაწყისში ( 1027-1072) . 1028 წელს საქართველოში ბიზანტიელთა დიდი ლაშქარი შემოიჭრა. ქართველებმა მტერს დიდი წინააღმდეგობა გაუწიეს. ბიზანტიელები თრიალეთამდე მოვიდნენ და კლდეკარის ციხის აღებას შეუდგნენ. კლდეკარის ერისთავმა ლიპარიტ ბაღვაშმა შეძლო ბიზანტიელთა დამარცხება. ბიზანტიელები იძულებულები გახდნენ უკან დაეხიათ. ბიზანტიელთა წინააღმდეგ ბძოლას შავშეთში საბა მტბეველი ჩაუდსგა. მან სასტიკი ბრძოლა გაუმართა მტერს.ომის შეწყვეტის და ზავის დადების მიზნით ბიზანტიაში გაიგზავნა დიდი ელჩობა,ელჩობას მეფის დედა მარიამი ხელმძღვანელობდა. საქართველოსა და ბიზანტიას შორის ზავი დაიდო. ბიზანტიის იმპერატორმა ბაგრატ IV-ს კურაპალატობა უბოძა. ამავდროულად ბაგრატს ცოლად შერთეს იმპერატორის ძმისშვილი ელენე. ელენე მალე გარდაეიცვალა. ბაგრატმა ცოლად მოიყვანა ოვსთა მეფის ასული ბორე. <p> 1032 წელს ქვეყნის უძლიერესმა ფეოდალმა ლიპარიტ ბაღვაშმა შეძლო , თბილისიდან გამოეტყუებინა და შეეპყრო თბილისის ამირა ჯაფარი.დატყვევებული ამირა მეფეს მიგვარა და თბილისის აღება შესთავაზა. ლიპარიტს ბევრი მოშურნე და მოწინააღმდეგე ჰყავდა. თუ თბილისის აღება ლიპარიტის ინიციატივით მოხდებოდა, ცხადია კიდევ უფრო გაიზრდებოდა მისი ძალაუფლება. ამიტომ დიდებულებმა მცირეწლოვან მეფეზე გავლენა მოახდინეს და ჯაფარი გააშვებინეს. <p> ლიპარიტის რჩევით და თანადგომით 1037 წელს ალყა შემოარტყეს თბილისს. ალყა ორ წელს გაგრძელდა. ქალაქის მცხოვრებნი უმძიმეს მდგომარეობაში ჩავარდნენ.ქალაქში აღარ იყო საკვები. ამირა მდინარე მტკვრით აპირებდა გაქცევას. ქალქი სულ მალე დანებებას აპირებდა, მაგრამ ბაგრატმა ლიპარიტის გარეშე თბილის ალყა მოხსნა. ამ დროს ხმა გავრცელდა რომ თბილისის დასახმარებლად მაჰმადიანები დიდ ჯარს კრებდნენ. შესაძლოა ომის თავიდან აცილების მიზნით მოხსნა ალყა ბაგრატმა. მაგრამ გამორიცხული არ არის ამ საქმეში კვლავ ლიპარიტის მოწინააღმდეგეების ხელი ერიოს. <p> ამ ამბის შემდეგ გაფუჭდა ურთიერთობები ბაგარტსა და ლიპარიტს შორის. მალე კლდეკარის ერისთავი აშკარად აუჯანყდა მეფეს. ბაგრატმა სცადა ძალით დაემორჩილებინა ლიპარიტი მაგრამ ორჯერ მსთან ბრძოლისას დამარცხდა. ბაგრატსა და ლიპარიტს შორის დაპირისპირება ოც წელიწადს გაგრძელდა. ლიპარიტ ბაღვაში განთქმული მხედართმთავარი და ძალზედ ჭკვიანი პიროვნება იყო. ყოველივე ეს მან მეფისა და სამშობლოს წინააღმდეგ ბრძოალაში გამოიყენა.საქართველოს გაძლიერება ხელს არ აძლევდა ბიზანტიას. ბიზანტიელები ყველანაირად ცდილობდნენ მეფის ხელიუფლების შესუსტებას, ამ საქმეში ბიზანტიას მოკავშირედ ლიპარიტ ბაღვაში მოევლინა. ბიზანტიამ ბაგრატს დაუპირისპრა მისი ნახევარძმა დემეტრეც. დემეტრემ ბიზანტიას გადასცა უმნიშვნელოვანესი ციხე ანაკოფია. ბაგრატ IV სწორედ ანაკოფიის ციხის აღებისთვის იბრძოდა როდესაც მასთან მივიდნენ თბილისიდან ელჩები. მათ მეფეს მოახსენეს რომ ამირა ჯაფარი მომკვდარიყო და თბილისის დაკავება შესთავაზეს. ბაგრატ IV-მ ჯარის ნაწილი ანაკოფიაში დატოვა თვითონ კი თბილისისკენ გამოემართა. ქალაქის შესასვლელში მეფეს მთელი მოსახლეობა შეეგება ზარ-ზეიმით. ბაგრატი დიდი პატივით შეიყვანეს ქალაქში და ამირას დარბაზში დასვეს. ამ დროს მეფის წინააღმდეგ გაილაშქრა ლიპარიტ ბაღვაშმა, ბაგრატი იძულებული გახად ქალაქი დაეტოვებინა. მალე ბიზანტიელებმა თავისთან იხმეს ლიპარიტი და თურქ-სელჯუკების წინააღმდეგ ბრძოლაში დახმარება სთხოვეს. შუა აზიიდან დაძრულმა თურქ-სელჯუკებმა მრავალი ქვეყანა დაიპყრეს და ბიზანტიას მოადგნენ. ბრძოლა თურქების გამარჯვებით დასრულდა, ლიპარიტი ტყვედ ჩავარდა. ამით ისარგებლა ბაგრატ IV-მ და თბილისი დაიკავა. მაგრამ მას შემდეგ რაც სამშობლოში დაბრუნდა ლიპარიტი , ბაგრატმა მიატოვა თბილისი. <p> ბაგრატ IV-მ კარგად იცოდა, თუ ვინ იდგა ლიპარიტის უკან და ამიტომ კონსტანტინოპოლში გაემგზავრა , რათა ბიზანტიის იმპერატორთან პირადად გაერკვია ურთიერთობა. მეფე სამი წელი საპატიო პატიმრობაში იმყოფებოდა. ამასობაში ლიპარიტ ბაღვაშმა რუსისი ტაძარში მეფედ აკურთხა . ბაგრატ IV-ის ძე გიორგი II. ლიპარიტი ფაქტიურად მთელი სამეფოს გამგებელი გახდა. 1058 წელს მესხმა აზნაურებმა შეიპყრეს ლიპარიტი და იგი უკვე საქართველოში დაბრუნებულ ბაგრატ IV-ს მიჰგვარეს. ლიპარიტი ბერად აღკვცეს და ბიზანტიაში გაგზავნეს. ლიპარიტის დამარცხების შემდეგ ბაგრატს საშუალება მიეცა დაეწყო ბრძოლა საქართველოს გაერთიანებისთვის. მეფემ პირველლად კახეთ ჰერეთს შეუტია და რამდენიმე მნიშვნელოვანი ციხე დიკავა. ვითარება კვლავ შეიცვალა 1064 წელს , როდესაც საქართველოში პირველად შემოიჭრნენ თურქ-სელჯუკები. მათ პირადად სულთანი ალფ-არსლანი მეთაურობდა.მტერი სამხრეთ საქართველოდან შემოიჭრა. თურქები ახალქალაქს მოადგნენ. ქალაქის გალავნის მშენებლობა ჯერ დამთავრებული არ იყო. მიუხედავად ამისა მესხებმა მტერს სასტიკი ბრძოლა გაუმართეს. ბრძოლა სამი დღე გრძელდებოდა. ისტორიკოსი წერს რომ მდინარე ახაქალაქისწყალი სისხლით შეიღება. მტერმა ქალაქი აიღო , სამხრეთ საქართველო ააოხრა და უკან გაბრუნდა. 1068 წელს თურქები კიდევ შემოიჭრნენ, ამჯერადისინი აღმოსავლეთ საქართველოს შეესივნენ. კახეთ-ჰერეთის მმართველები სულთანს ეახლნენ და მაჰმადიანობა მიიღეს. თურქ-სელჯუკების მოკაშირე იყო განძის ამირა. თურქების წასვლის შემდეგ ბაგრატმა განძის ამირას სასტიკი მარცხი აგემა. <p> 1072 წელს გარდაიცვალა ბაგრატ IV გამეფდა მისი ძე გიორგი II (1072-1089). გიორგი II-ს უმძიმეს ვითარებაში მოუხდა მეფობა. ქვეყანა თურქ-სელჯუკების შემოსევებისაგან აოხრებლი იყო. ამას დაერთო შინააშლილობა სამეფოში. დიდებულებმა დიდი აჯანყება წამოიწყეს მეფის წინააღმდეგ. გიორგი II მოერიდა ძალის გამოყენებას. მეფეს ან ამის საშუალება არ ჰქონდა ან მოერიდა ძალის გამოყენებას. გიორგი II-მ აჯანყებულებს ახალი მიწები უწყალობა და ამ გზით შემოირიგა. არ წყდებოდა თურქების შემოსევები. გიორგი II-მ სასტიკად დაამარცხა ჯავახეთში შემოჭრილი თურქები. ქართველებმა დაიკავეს შავშეთის, კლარჯეთის და ჯავახეთის ციხეები. აიღეს მნიშვნელოვანი ქალაქი კარი. ამავე დროს გიორგი II-მ გაათავისუფლა ბიზანტიელებისაგან ანაკოფიის ციხე. თუმცა ეს დროებითი წარმატება იყო. 1080 წელა საქართველოში დიდი თურქობა დიწყო. თურქები ადრიან გაზაფხულზე შემოდიოდნენ და გვიან შემოდგომაზე მიდიოდნენ. მათ მთელი საქართველოს ტერიტორია საძოვრებად ესაჭიროებოდათ. საქართველოს გადაშენების საფრთხე დაემუქრა.მშველელი აღარ იყო, საქართველოს კი მარტო ძალის გაწევა არ შეეძლო.ბიზნტია თავს ძვლივს იცავდა,სომხური სახელმწიფოები კი უკვე დიდი ხანაი აღარ არსებობდა. ქრისტიანული საქართველო მარტო დარჩა უზარმაზარი თურქ-სელჯუკების წინაშე. გიორგი II-მ ერთადერთი გამოსავალი იპოვა. ის თურქების სულთან მელიქ-შაჰს ეახლა და ხარკის გადახდა იკისრა. სამაგეროდ თურქებს აღარ უნდა დაერბია საქართველო. აქედან არაფერი გამოვიდა , საქართველო ხარკს იხდიდა, თურები კი ქვეყანას მაინც აოხრებდნენ. ქვეყნის მდგომარეობა კიდევ უფრო დაამძიმა , უმძიმესმა მიწისძვრამ რომელიც თუთქმის ერთი-წლის განმავლობაში ხდებოდა. <p> საქართველო უმძიმეს მდგომარეობაში იყო. ქვეყნის ყოფნა არყოფნის საკითხი იდგა. ასეთ დროს ქვეყანაში მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება მიიღეს: 1089 წელს გიორგი II-ის ძე , 16 წლის დავითი მეფედ აკურთხეს. გიორგი მეფე ფაქტობრივად ქვეყნის მართვას ჩამოაცილეს.გიორგი II ამის შემდეგ დითხანს იცოცხლა მაგრამ , ის ქვეყნის მართვასი არ იღებდა მონაწილეობდა.</DIV> https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist'oria_xi_sauk'uneshi/2009-11-21-232 საქართველოს ისტორია bachuki https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist'oria_xi_sauk'uneshi/2009-11-21-232 Sat, 21 Nov 2009 16:51:08 GMT <BR><P align="center"><img src="http://i014.radikal.ru/0911/df/a1e29cc4a9f4.jpg" border="0"></P><P align="center">დავით III </P><P align="center">კურაპალატის გამოსახულება ოშკის ტაძარში</P> <BR><P align="center">საქართველო X საუკუნის ბოლოს XI საუკუნის დასაწყისში</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><img src="http://i014.radikal.ru/0911/df/a1e29cc4a9f4.jpg" border="0"></P><P align="center">დავით III კურაპალატის გამოსახულება ოშკის ტაძარში</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><img src="http://s41.radikal.ru/i093/0911/29/93ee8509b7bf.jpg" border="0"></P><P align="center">ბაგრატ III გაერთიანებული საქართველოს პირველი მეფე</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><img src="http://s43.radikal.ru/i099/0911/7f/2de6d04e77c2.jpg" border="0"></P><P align="center">ბედიის ტაძარი .აქ დაკრძალულია ბაგრატ III.</P><DIV align="center"> <br /> ივანე მარუშის ძე აფხაზეთის მეფის ერისთავი იყო. მან კარგად იცოდა რომ შექმნილ ვითარებაში ვისაც შეეძლო საქართველოს გაერთიანება იყო დავით III ბაგრატიონი. დავით ბაგრატიონი რომელიც კურაპალატის ბიზანტიურ ტიტულს ატარებდა, ტაოს მფლობელი იყო. ამ დროს ქართველთა სამეფოს მმართველი იყო ბაგრატ II. მიუხედავად ამისა დავით კურაპალატს გაცილებით დიდი სახელი და გავლენა ჰქონდა. დავითი შესანიშნავი პოლიტიკოსი და მხედართმთავარი იყო. ივანე მარუშის ძემ დავითს შესთავაზა ან თვითონ დაეკავებინა ქართლი ან მისი მემკვიდრე ბაგრატი დაესვა ქართლის გამგებლად. დავით კურაპალატს შვილი არ ჰყავდა. დავითმა იშვილა და მის მემკვიდრედ გამოაცხადა ბაგრატ II-ის შვილიშვილი ბაგრატ III. დავით კურაპალატი და ივანე მარუშის ძე სწორედ ბაგრატში ხედავდნენ საქართველოს გამაერთიანებელს. ბაგრატ III-ს სრული კანონიერი უფლება ჰონდა ყოფილიყო საქართველოს გამაერთიანებელი. გარდა იმისა რომ ბაგრატი დავით კურაპალატის და ბაგრატ II-ის მემკვიდრე იყო , ის ამავდროულად აფხაზეთის მეფის უსინათლო თეოდოსის დის შვლი იყო. ამიტომ მას ეკუთვნოდა აფხაზეთის მეფის ტახტიც. <p> 975 წელს დავით კურაპალატმა შეკრიბა ჯარი და შიდა ქართლში შევიდა. გაიგეს თუ არა მისი მოსვლა , კახელებმა სასწრაფოდ დატოვეს ქართლი. დავითმა შეკრიბა უფლისიხეში ქართლის აზნაურობა და განუცხად რომ ბაგრატ III არის მისი შვილი და ყველა მას უნდა დაემორჩილოს. დავითმა ქართლის მმართველად ბაგრატი დატოვა მეურვედ კი მისი მამა გურგენი დაუნიშნა. ქართლის აზნაურობა არ აპირებდა ასე მარტივად დამორჩილებოდნენ ბაგრატს. როდესა დავითმა დატოვა ქართლი, ქართლის აზნაურები დაუკავშირდნენ კახეთის ქორეპისკოპოს და ქართლის დაკავება შესთავაზეს. კახელებმა მართლაც ილაშქრეს ქართლში, დაიკავეს უფლისციხე . ტყვედ იგდეს ბაგრატ III, მისი მამა გურგენი და ბაგრატის დედა გურანდუხტ დედოფალი. როგორც კი გაიგო ქართლის დაკავების ამბავი დავითმა , ჯარით დაიძრა კახეთის ქორეპისკოპოსის წინააღმდეგ. კახელებმა ვერც ამჯერად გაბედეს დავითთნ დაპირისპირება და ქართლი დატოვეს. ამავე პერიოდში დაიძაბა ვითარება ვითარება დასავლეთ საქართველოში. უსინათლო თეოდოსის მმართველობამ აფხაზეთში შფოთი და არეულობა მოიტანა. ასეთ ვითარებაში ისევ ივანე მარუშის ძის ინიციატივით გადაწყდა რომ აფხაზეთის მეფე ბაგრატ III გამხდარიყო. 978 წელს ქუთაისში ბაგრატი აფხაზთა მეფედ აკურთხეს. თეოდოსი ტაოში გაგზავნეს. ბაგრატმა მიიღო მეფე აფხაზთა ტირული. <p> დავით კურაპალატის სახელი ცნობილი იყო არა მხოლოდ საქართველოში არამედ ბიზანტიაშიც. 979 წელს ბიზანტიის საიმპერატორო კარი , იძულებული გახდა თავისი აჯანყებული სარდლის , ბარდა სკლიაროსის , წინააღმდეგ ბრძოლაში დახმარება დავითისთვის ეთხოვა. დავითმა 12 000-იანი არმია გაგზავნა თორნიკე და ჯოჯიკის სარდლობით.ქართველებმა გადამწყვეტი როლი შეასრულეს აჯანყებულთა წინააღმდეგ. სანაცვლოდ ბიზანტიამ დავითს ახალი მიწები უბოძა. ოღონდ ეს ტერიტორიები დავითის გარდაცვალების შემდეგ კვლვ ბიზანტიას დაუბრუნდებოდა. <p> ვიდრე დავითი ბიზანტიას ეხმარებოდა, ბაგრატ III-ს მოუწია ქართლსი აჯანყებული აზნაურების წინააღმდეგ კიდევ ერთხელ გაილაშქრება. 978 წელს ბიზანტიაში კიდევ ერთი აჯანყება მოეწყო. ამ აჯანყებას ხელმძღვანელობდა ბარდა ფოკა. აჯანყებას მხარი დაუჭირა დავით კურაპალატმა, რადგან ის უკმაყოფილო იყო იმ პირობების რა პირობითაც მას ახალი ტერიტორიები გადაეცა.დავითს ბასიანის ბაგრატისთვის გადაცემის სურვილი ჰქონდა. ბასილ II-მ დაამარცხა ბარდა ფოკა და დავით კურაპალატის წინააღმდეგ დაიძრა. იმპერატორთან შერკინებას აზრი არ ჰქონდა . ამიტომ დავითმა თავი დამარცხებულად გამოაცხად და თავისი მიწები ბიზანტიის იმპერატორს უანდერძა. მიუხედავად ყველაფრისა დავითს გული მაინც არ გაუტეხია. ის სიცოცხლის ბოლომდე იბრძვოდა თავისი სამფლობელოების გაფართოებაში და საქართველოს როგორც ერთიანი სახელმწიფოდ ჩამოყალიბებაში. <p> ამ პერიოდში ბაგრატი თავისი ძალაუფლების გაფართოებით იყო დაკავებული.ბაგრატმა გადაწყვიტა დაემორჩილებინა კლდეკარის ერისთავი რატი ბაღვაში, რომელიც მეფის ძალაუფლებას არ ცნობდა. ბაგრატ III კლდეკარის ერისთავის წინააღმდეგ დაიძრა. რატი მიხვდა რომ ბაგრატს ვერ დაუპირისპირდებოდა , ამიტომ მან ეშმაკობას მიმართა. მან დავით კურაპალატს შეატყობინა. ბაგრატი ჩემს წინააღმდეგ კი არა, შენს წინააღმდეგ მოდისო. დავითმა დაიჯერა და ჯარის შეკრება დაიწყო. ვითარება უკიდურესად დაიძაბა. დავითის და ბაგრატის შერკინება საქართველოს დამარცხებას ნიშნავდა. დავითი და ბაგრატი მიუხვდა შექმნილ ვითარებას. 1001 წელს გარდაიცვალა დავით III კუტაპალატი. სავარაუდოა რომ ის ბიზანტიელებმა მოწამლეს. ბასილ II-მ სასწრაფოდ დაიკავა დავითის ტერიტორიები. როდესაც მასთან ბაგრტ III გამოცხადდა იმპერატორთან, ბასილმა მას მხოლოდ კურაპალატის ტიტული უბოძა. ბაგრატმა დავითისგან მიიღო ტიტული მეფე ქართველთა. ამიერიდან ბაგრატ III იწოდებოდა ” მეფე აფხაზთა და ქართველთა”. 1008 წელს გარდაიცვალა ბაგრატის მამა გურგენი. და მისი სამფლობელოებიც ბაგრატს დარჩა. ამის შემდეგ ბაგრატმა კახეთის და ჰერეთის შემოერთება განიზრახა. ბაგრატმა კახეთის ქორეპისკოპოსს დამორჩილება შესთავაზა, მან უარი განაცხადა და ბაგრატს შეუთვალა, ჩვენს შორის ყველაფერი ომმა გადაწყვიტოსო. ბაგრატი შევიდა კახეთის სამთავროში და მალევე დაიმორჩილა. ამის შემდეგ მან ჰერეთის დამორჩილებაც შესძო. თუმცა კახეთ-ჰერეთის შემოერთება მან საბოლოოდ მხოლოდ 1010 წელს შესძლო. ბაგრატ III უკვე იწოდებოდა ”მეფე აფხათა , ქართველთა,რანთა და კახთა” <p> საქართველოს გაძლიერება არ სურდათ საქართველოს მეზობლებს. საქართველოს გაერთიანებას ხელს უშლიდა განძის ამირა. ამირამ კახეთ-ჰერეთზე რამდენჯერმე მარბიელი ლაშქრობა მოაწყო.ქვეყანა ააწიოკა და მოსახლეობა გაძარცვა. ბაგრატ III საპასუხო ლაშქრობა მოაწყო და დასაჯა გათამამებული ამირა. ბაგრატ III-მ შესძლო მთელი საქართველოს გაერთიანება. მხოლოდ თბილისის საამირო და ქვემო ქართლი არ იყო საქართველოს შემადგენლობაში. 1014 წელს გარდაიცვალა გაერთიანებული საქართველოს პირველი მეფე ბაგრატ III. მეფე მის მიერ აგებულ ბედიის ტაძარში არის დაკრძალული.</DIV> https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist'oria_x_xi_sauk'uneebshi/2009-11-21-231 საქართველოს ისტორია bachuki https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist'oria_x_xi_sauk'uneebshi/2009-11-21-231 Sat, 21 Nov 2009 16:31:32 GMT <BR><P align="center"><img src="http://s42.radikal.ru/i095/0911/be/902699428750.jpg" border="0"></P><P align="center">საქართველოს სამეფო-სამთავროები.</P> <DIV align="center">სამეფო-სამთავროების ჩამოყალიბება<BR></DIV><P align="center"><img src="http://s42.radikal.ru/i095/0911/be/902699428750.jpg" border="0"></P><P align="center">საქართველოს სამეფო-სამთავროები.</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><img src="http://s50.radikal.ru/i128/0911/2d/aba6021a99ea.jpg" border="0"></P><P align="center">ტაო-კლარჯეთის (ქართველთა) სამეფო</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><img src="http://i041.radikal.ru/0911/58/614986fc7cf7.jpg" border="0"></P><P align="center">გრიგოლ ხანძთელი</P><DIV align="center"> <br /> საქართველოში არაბთა ბატონობის სიმძიმე ყველაზე მეტად ქართლში იგრძნობოდა. ეს ბუნებრივიც იყო რადგან ქართლი ქვეყნის ცენტრს წარმოადგენდა. სტრატეგიულად ძალზედ მნიშვნელოვან ადგილს , არაბთა შემოსევების დროს ყველაზე პირველად დარტყმას სწორედ ქართლი იღებდა. არაბებმა ვერ შესძლეს დასავლეთ საქართველოში ფეხის მოკიდება, აგრეთვე უჭირდათ კახეთის მთიანეთის დამორჩილებაც. არაბთა სახელმწიფო: ევროპაში, აზიაში და აფრიკაში იყო გადაჭიმული, იმპერიის ერთი ცენტრიდან მართვა შეუძლებელი გახდა. სახალიფოს სიმტკიცე მხოლოდ ძალაზე იყო დამოკიდებული.VIII საუკუნის ბოლოს დაიწყო სახალიფოს დასუსტება , რაც საქართველოშიც აშკარად აისახა. ამ პერიოდში იწყება ჩამოყალიბება. <p> ერთ-ერთი პირველი ჩამოყალიბდა კახეთის სამთავრო. ამ სამთავროს შექმნა დაკავშირებულია წანარებთან. წანარები იყო ქართული ტომი, რომელიც დარიალის ხეობაში სახლობდნენ. შემდგომში ისინი დღევანდელ თანეთის ტერიტორიაზე დასახლდნენ. VIII საუკუნის 70-იანი წლებიდან მათ არაბთა წინააღმდეგ აჯანყებები დაიწყეს. VIII საუკუნის ბოლოს კახეთი უკვე არაბებისაგან დამოუკიდებელი გახდა. ამ პერიოდში სამთავროს ცენტრი გახდა თიანეთი. კახეთის მთავრები ატარებდნენ ქორეპისკოპოსის ტიტულს. მალე კახეთის სამთავრომ აქტიური პოლიტიკის გატარება დაიწყო. იბრძვის არაბთა წინააღმდეგ, მონაწილეობს საქართველოს გაერთიანების პროცესში, იფართოებს საზღვრებს. <p> კახეთის აღმოსავლეთით VIII საუკუნის მეორე ნახევარში ყალიბდება , ჰერეთის სამეფო. ჯერ კიდევ ვახტანგ გორგასლის დროს ის წარმოადგენდა ქართლის ერთ-ერთ საერისთავოს. IX საუკუნის ბოლოს ჰერეთის მმართველები იღებენ ”რანთა მეფის ” ტიტულს. არსებობს თვალსაზრისი , რომ ჰერეთის მეფეები ბაგრატიონთა დინასტიის ერთ-ერთი შტოს წარმომადგენლები იყვნენ. სამეფოს დედაქალაქი შაქში იყო <p> განსხვავებულ ვითარებაში ხდება აფხაზეთის სამეფოს ჩამოყალიბება. საქართველოს უკიდურეს ჩრდილოეთში არაბთა ბატონობა ფაქტიურად ვერ დამყარდა. აქ ძირითადი მოწინააღმდეგე ბიზანტია იყო. VIII საუკუნის დასაწყისში იწყება აფხაზთა საერისთავოს გაძლიერება. თავდაპირველად ამას ბიზანტიაც უწყობდა ხელს , რადგან გაძლიერებულ საერისთავოს არაბების წინაააღმდეგ გამოიყენებდა. აფხაზთა საერისთავო თანდათანობით იფართოებს საზღვრებს, იერთებს აფშილეთს.VIII საუკუნის მეორე ნახევარში აფხაზეთის მთავარი ლეონ II , სარგებლობს ბიზანტიის დასუსტებით და დახმარებას სთხოვს ხაზარებს. ამის შემდეგ კი იფართოებს საზღვრებს. აფხაზების კონტროლს ამყარებენ მთელ დასავლეთ საქართველოზე. რადგან ლეონ II და მისი წინაპრებიც აფხაზთა ერისთავები იყვნენ , ახლად შექმნილ სახელმწიფოს მმართველებმა მიიღს აფხაზთა მეფის ტიტული. სამეფოს დედაქალაქი ქუთაისში იყო. აფხაზთა სამეფო დაიყო საერისთავოებად. აფხაზთა სამეფო თავიდანვე მკაცრად ცენტრალიზებული იყო. მისი მეფეები აქტიურად იბრძოდნენ საქართველოს გაერთიანებისთვის და გარკვეულ წარმატებებსაც აღწევდნენ. დასავლეთ საქართველოში არსებობდა ეპარქიები რომელიც კონსტანტინოპოლის პატრიარქს ექვემდებარებოდა. აფხაზთა მეფეებს დიდი ძალისხმევა დასჭირდათ, იმისთვის რომ დასავლეთ საქართველოს საეპისკოპოსოები მცხეთის კათალიკოსისთვის დაექვემდებარა. ეს ძალზედ მნიშვნელოვანი იყო რადგან , საქართველოს პოლიტიკურ გაერთიანებას წინ უძღვოდა ქვეყნის ეკლესიური გაერთიანება. მთელი საქართველო დაექვემდებარა მცხეთის საკათალიკოსოს. <p> ყველაზე გვიან ჩამოყალიბდა ტაო-კლარჯეთის სამთავრო. არაბებთან წინააღმდეგობის გამო IX საუკუნის დასაწყისში , ქართლის ბოლო ერისმთავარმა აშოტ ბაგრატიონმა მიატოვა ქართლი და თავის ოჯახთან და მომხრეებთან ერთად სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს, კლარჯეთს შეაფარა თავი. აშოტმა აღადგინა ვახტანგ გორგასლის დროს დაარსებული არტანუჯი და თავის რეზიდენციად აქცია. აშოტ ბაგრატიონზე ცოტა ადრე დაიწყო ამ მხარეში მოღვაწეობა, უდიდესმაა სასულიერო პირმა გრიგოლ ხანძთელმა. ამ ორი პიროვნების საქმიანობებმა ჩაუყარა საფუძველი ტაო-კლარჯეთის გაძლიერებას. შეიძლება ითქვას რომ აშოტის და გრიგოლ ხანძთელის მოღვაწეობით იწყება საქართველოს გაერთიანება. ბიზანტიის იმპერიამ აშოტს კურაპალატის ტიტული უბოძა. ფორმალურად აშოტს ბიზანტია მფარველობდა, რეალურად კი აშოტს მხოლოდ თავისი ძალებით უხდებოდა სამთავროს გაძლიერება.აშოტის დროს სამთავროს ფარგლებში შევიდა: შავშეთი, ტაო, სამცხე, ჯავახეთი, არტაანი. მან შეძლო შემოეერთებიანშიდა ქართლის ნაწილიც. აშოტის პოლიტიკას მოწინააღმდეგეებიც ჰყავდა ქვეყნის შიგნით. ისტორიკოს სუმბატ დავითის ძის გადმოცემით . აშოტი 826 წელს შეთქმულებმა მოკლეს მეფე. აშოტ კურაპალატს დარჩა სამი ვაჟი: ადარნასე, ბაგრატი და გუარამი . კურაპალატობა და ქვეყნის მართვა ბაგრატს ერგო. ბაგრატიონთა შტო ორად გაიყო არტანუჯელ (ადარნასეს მემკვიდრეები) და ტაოელ ბაგრატიონთა ( მომავალში ერთიანი საქართველოს მეფეები). გუარამის შთამომავლობა ბაგრატიონთა საგვარეულოს შიგნით ამტყდარი შინაომის დროს ამოწყდა. აშოტის გარდაცვალების შემდეგ სამთავრო დასუსტდა და ტერიტორიებიც დაკარგა. 888 წელს ბაგრატ კურაპალატის შვილმა ადარნასემ მიიღო ქართველთა მეფის ტიტული. ამ დროიდან ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ქართველთა სამეფო ეწოდა. ქართველთა სამეფო პატარ-პატარა სამთავროებისაგან შედგებოდა. ყველა ბაგრატიონს თავისი კუთვნილი სამფლობელო ჰქონდა. ნომინალურად მათი მმართველი ქართველთა მეფე იყო, მაგრამ ყველა თავისი ნებით მოქმედებდა. <p> ცალკე პოლიტიკურ ერთეულა წარმოადგენდა თბილისის საამირო. არაბთა დასუსტების პარალერულად მცირდებოდა საამიროს ფართობიც. შიდა ქართლის დაკარგვის შემდეგ არაბებს მხოლოდ თბილისი და მისი შემოგარენი ემორჩილებოდა. ამირები ცდილობდნენ სახალიფოსგან დამოუკიდებლად ემართათ ეს ტერიტორია.</DIV><P align="center">  <p> ............................................................................................................................................................................... <p>  </P><P align="center">საქართველო IX-X საუკუნეებში <br />  </P><P align="center"> <br /> <img src="http://s57.radikal.ru/i158/0911/1f/a23f68d42699.jpg" border="0"> <br /> </P><P align="center">მსოფლიოს სახელმწიფოები 900 წელს. <br /> </P><P align="center"><BR></P><P align="center"><img src="http://i061.radikal.ru/0911/f4/cc9a508dcf72.jpg" border="0"> <br /> </P><P align="center">ერთიანი არაბული სახალიფოს დშლა სხვადასხვა სახელმწიფოდ 950.</P><P align="center"><BR></P><P align="center"><img src="http://s16.radikal.ru/i190/0911/1d/b358e793116a.jpg" border="0"> <br /> </P><P align="center">ბიზანტიის გაძლიერება. ბიზანტიის და არაბების ომები</P><DIV align="center"> <br /> საქართველოს გაერთიანება აუცილებლობას წარმოადგენდა. უპირველესად ეს იყო საგარეო ფაქტორი. მრავალრიცხოვან მტერთან თავის დასაცავად. მართალია ამ პერიოდში სახალიფო დასუსტებული იყო მაგრამ მას მაინც შესწევდა იმდენი ძალა საქართველოსთვის დარტყმა მიეყენებია. სახალიფოსგან განსხვავებით ძლიერდება ბიზანტიის იმპერია, რომელიც ცდილობს დაკარგული გავლენის აღდგენას. ქვეყნის ეკონომიკის განვითარება მოითხოვს ერითიანი მონარქიის შექმნას. რაც მთავარია საზოგფადოების ყველა ფენის ინტერესებში შედიოდა საქართველოს გაერთიანება. ბრძოლა საქართველოს გაერთიანებისთვი ძალზედ მძიმე იყო. <p> აშოტ ბაგრატიონის გარდაცვალების შემდეგ, ტაო-კლარჯეთმა ვერ შესძლო ქართლის შენარჩუნება და ეს ტერიტორია კვლავ არაბებს დაუბრუნდა. ამ პერიოდისთვის სახალიფოში ძალზედ მძიმე მდგომარეობა შეიქმნა, სახალიფოს ცალკეულ პროვინციებში აჯანყებები იმართებოდა, ხალიფას აღარ ემორჩილებოდა ადგილობრივი ამირები. ამ გზას დაადგა თბილისის ამირებიც, მათგან ყველაზე ცნობილი ამირა საჰაკი, 23 წლის მანძილზე მართავდა თბილისს. IX საუკუნის შუა ხანებში არაბთა წინააღმდეგ სომხეთში დიდი აჯანყება დაიწყო. აჯანყების ჩასახშობად, საჰაკის დასამორეჩილებლად და საერთოდ კავკასიაში გავლენის განსამტკიცებლად , სახალიფომ ბუღა თურქი გამოგზავნა. ბუღა თურქი სასტიკად გაუსწორდა სომხებს და თბილისისკენ დაიძრა. მან საჰაკს ელჩი გაუგზავნა და დამორჩილება შესთავაზა , რაზეც უარყოფითი პასუხი მიიღო. ბუღა საქართველოში შემოვიდა და თბილის ალყა შემოარტყა, მის მოკავშირედ გვევლინება ბაგრატ აშოტის ძე. ბაგრატი არაბების საშუალებით ცდილობდა მისი მდგომარეობის განმტკიცებას. მისი უმცროსი ძმა გვარმ მამფალი კი არაბების წინააღმდეგ გამოვიდა. ბუღა თურქის წინააღმდეგ მოქმედებდა კახეთის ქორეპისკოპოსიც და აფხაზეთის მეფეც. 853 წლის 3 აგვისტოს ბუღამ თბილისი აიღო და გადაწვა.საჰაკის მოკვეთილი თავი კი ხალიფას გაუგზავნა. თბილისის აღების შემდეგ ბუღა თურქმა მისი სარდალი ზირაქი გაგზავნა აფხაზთა მეფის წინააღმდეგ. ზირაქი დამარცხდა და უკან დაიხია. სწორედ ზირაქმა დაატყვევა ქართველი დიდაზნაური კონსტანტი-კახი. მან ვარი განაცხადა ისლამის მიღებაზე.რისთვისაც ის სიკვდილით დასაჯეს. <p> 914 წელს საქართველოში შემოიჭრა სამხრეთ აზერბაიჯანის ამირა აბულ-კასიმი. ის ჯერ თბილის მოადგა შემდეგ გადავიდა კახეთში. აბულ კასიმმა ააოხრა ქართლიც და სამცხეც. აბულ კასიმი იყო ბოლო არაბი სარდალი რომელიც საქართველოში შემოვიდა. უკვე საქართველოში არაბთა მმართველობის აღდგენა შეუძლებელი გახდა. საქართველოს გაერთიანებას ხელს უშლიდა ბიზანტია .ბიზანტიის იმპერატორები ბაგრატიონთა საგვარეულოს წარმომადგენლებს შორის შუღლს აგდებდნენ და ამ გზით ცდილობდნენ დაესუსტებინათ ქართველთა სამეფო. თუ საშუალება მიეცემოდა ბიზანტია აქტიურად ერეოდა აფხაზეთის სამეფოს საქმეებშიც. IX საუკუნის ბოლოს ბიზანტიის იმპერიის ტახტს , ბასილ I იკავებს. მან ჩაუყარა საფუძველი მაკედონურ დინასტიას. ამ პერიოდიდან იწყება ბიზანტიის სიძლიერის განახლება. თუ ბიზანტია აშოტ დიდის დროს ხელს უწყობდა ტაო-კლარჯეთის სამეფოს გაძლიერებას , არაბებთან საბრძოლველად. მას შემდეგ რაც არაბთა სახალიფო დასუსტდა, ბიზანტიისთვის მიუღებელი გახდა ქართული სამეფო სამთავროების გაძლიერება და საქართველოს გაერთიანება. <p> საქართველოს სამეფო-სამთავროებს შორის წარმოებულ ბრძოლებში ხშირად ერეოდნენ სომხური სამეფოებიც. მათ მოახერხეს მიეტაცებინათ , ქვემო ქართლის ნაწილი. ამ ტერიტორიაზე X საუკუნის მეორე ნახევარში შეიქმნა ლორე ტაშინის სამეფო, რომლის ცენტრი სამშვილდე იყო. ტაო-კლარჯეთის დასუსტების შემდეგ ერთი პერიოდი გაძლიერდა , კახეთის საქორეპისკოპოსო. მაგრამ უკვე X საუკუნის დასაწყისიდან უპირატესობას აფხაზთა სამეფო იგდებს ხელთ. აფხაზთა მეფემ კონსტანტინემ დაიკავა შიდა ქართლის ნაწილი და აქ თავისი ერისთავი დანიშნა. მანვე კახეთის ქორეპისკოპოსთან ერთად ილაშქრა ჰერეთში, დაამარცხა ჰერეთის მეფე და ციხეები დაიკავა. კიდევ უფრო გაძლიერდა აფხაზთა სამეფო გიორგი II-ის მმართველობის დროს (922-957 წლები). ქართლის აზნაურებმა გიორგი II-ს მისი ძე კონსტანტინე აუჯანყეს. რომელიც მეფეს ქართლის ერისმთავრად ჰყავდა დანიშნული. მფემ დაამარცხა განმდგარი შვილი და კიდევ უფრო დაიმორჩილა შიდა ქართლი. ამის შემდეგ გიორგი II-მ კახეთის ქორეპისკოპოსს შეუტია. ქორეპისკოპოსმა მორჩილება გამოუცხადა გიორგი II-ს, თუმცა როგორც კი ის დასავლეთ საქართველოში დაბრუნდა, ქართლის აზნაურების წაქეზებით ის კვლავ განუდგა აფხაზთა მეფეს. შიდა ქართლის აზნაურებს არ სურდათ დამორჩილებოდნენ მეფის მტკიცე ხელისუფლებას , მათ სურდათ თვითონ ემართად სამეფო. მათ ამჯერადაც მარცხი განიცადეს. აფხაზეთს ქართლის მტკიცეთ ჰქონდათ დამორჩილებული და დათმობას არ აპირებდნენ. გიორგი II-მ კახეთის წინააღმდეგ ბრძოლა თავის შვილ ლეონს დაავალა. გიორგი II-ს გარდაცვალების შემდეგ მეფე გახად ლეონი. ლეონის მმართველობის დროს აფხაზთა სამეფოს შემადგენლობაში ჯავახეთიც შევიდა. ამ დროისთვის აფხაზეთი ყველაზე ძლიერი იყო ქართულ სამეფო სამთავროებს შორის. ვითარება შეიცვალა მას შემდეგ რაც აფხაზთა სამეფო ტახტი გიორგი II-ის ძემ თეოდოსმა დაიკავცა. თეოდოსი თავის დროზე აუჯანყდა თავის ძმას დემეტრს და სამეფო ტახტის დაკავება მოინდომა. აჯანყებული თეოდოსი შეიპყრეს და თვალები დასთხარეს. 975 წელს თეოდოსი ტახტზე ავიდა რადგან სხვა კანონიერი მემკვიდრე აღარ იყო . ცხადი იყო რომ მას ქვეყნის მართვა მტკიცედ არ შეეძლო. ამით ისარგებლა კახეთის ქორეპისკოპოსმა და ქართლის დაკავებას შეეცადა. კახელებმა ქართლში ილაშქრეს და უფლისციხეს დაიკავეს.</DIV> https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist'oria_ix_x_sauk'uneebshi/2009-11-21-230 საქართველოს ისტორია bachuki https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist'oria_ix_x_sauk'uneebshi/2009-11-21-230 Sat, 21 Nov 2009 16:17:54 GMT <BR><P align="center"><img src="http://s52.radikal.ru/i138/0911/96/584e92d4a282.jpg" border="0"> <br /> </P><P align="center">აბო თბილელი</P> <BR><P align="center"><img src="http://s44.radikal.ru/i106/0911/94/6034950b6195.jpg" border="0"> <br /> </P><P align="center">ანაკოფიის ციხის ნანგრევები. დღევანდელი ახალი ათონი</P><P align="center"> <br /> </P><P align="center"><BR></P><P align="center">VIII საუკუნის დასაწყისში , როგორც კი დასრულდა შიდაომების სახალიფომ დამპყრობლითი ომები განაახლა. არაბებმა დაიპყრეს აფრიკის ჩრდილოეთი და გიბრალტარის სრუტით ესპანეთში შეიჭრნენ რამდენიმე წელიწადში მათ მთელი პირინეის ნახევარკუნძული დაიპყრეს. არაბები ევროპაში 732 წელს ფრანკებმა შეაჩერეს. ამის პარაელელურად სახალიფომ გააქტიურა პოლიტიკა აღმოსავლეთითაც. <p> VIII საუკუნის დასაწყისში არაბთა გარნიზონები იდგა თბილისსა და ციხე გოჯში. ბიზანტიის იმპერია ცდილობდა გავლენა აღედგინა დასავლეთ საქართველოში და ჯარიც კი გამოგზავნ . ალყა შემოარტყეს ციხე-გოჯს , არაბებმა შესძლეს ბიზანტიელების მოგერიება. მალე არაბებმა დამატებითი ჯარი გაგზავნა დასავლეთ საქართველოში. ბიზანტიელებმა თავი აარიდეს მათთან შეტაკებას და უკან გაბრუნდნენ. ბიზანტიამ მაინც შესძლო თავისი პოზიციების ნაწილის აღდგენა მან დაიქვემდებარა საქართვეელოს უკიდურეს ჩრდილოეთში მცხოვრები აბაზგია და აფშილეთი. მეტად მძიმე ვითარება შეიქმნა აღმოსავლეთ საქართველოში. ხაზარები არაბებისაგან თავის დასაცავად საპასუხო ლაშქრობებს აწარმოებდნენ სამხრეთ კავკასიაში. VIII საუკუნის 20-იან წლების დასაწყისში ქართლში მოვიდა არაბი სარდალი ჯაჰარი. მისი მთავარი მიზანი ხაზარების დამარცხება იყო. ჯაჰარმა განაახლა დაცვის სიგელი და გაზარდა ჯიზია- ერთ სულზე ერთი დინარი. ხაზარებსა და არაბებს შორის ომში საშინლად აოხრდა ქართლი. არაბთა ახალი გადასახადების გადახდა საშინელ მდგომარეობაში აგდებდა მოსახლეობას . მოსახლეობამ რამდენჯერმე სცადა აჯანყება. <p> კავკასიის საბოლოოდ დასამორჩილებლად და ხაზარების დასამარცხებლად ხალიფამ 120 000 -იანი არმია გამოგზავნა თავისი ძმისშვილის მურვან იბნ-უჰამედის -იგივე მურვან ყრუს მეთაურობით.735 წელს მურვან ყრუ საქართველოში შემოვიდა. ქართლის აოხრების შემდეგ ის დასავლეთ საქართველში გადავიდა. არგვეთში მას ადგილობრივი მთავრები ძმები დავითი და კონსტანტინე მხეიძეები შეებნენ. ისინი მურვან ყრუმ შეიპყრო და აწამა .ქართულმა ეკლესიამ ძმები წმინდანებად შერაცხა. მურვან ყრუმ აიღო სამგალავნიანი ციხე-გოჯი , ცხუმი და ანაკოფიას მიადგა. ციხეში გამაგრებულები იყვნენ ქართლის ერისთავი მირი და მისი ძმა არჩილი. მათ ეხმარებოდა აფხაზთა ერისთავი ლეონი. მიუხედავად დიდი მცდელობისა არაბებმა ციხე მაინც ვერ აიღეს. მურვან ყრუ იძულებული გახდა უკან გაბრუნებულიყო.მურვან ყრუს სამწლიანი გამანადგურებელი ბრძოლების შემდეგ არაბებმა ქვეყანაში მტკიცედ მიკიდეს ფეხი. მათ თბილისში თავიანთი მოხელი ამირა ანუ უფროსი დანიშნეს. მთელი ქვეყნის მართვა გამგეობა ამირას ხელში გადავიდა. ამირას დაექვემდებარა ერისმთავარიც.ერისმთავრებს მხოლოდ ხარკის აკრეფა და ქართული ჯარის სარდლობა ევალებოდა. საქართველოს შემდეგ მურვან ყრუ ჩრდილოეთ კავკასიაში ხაზარებთან საბრძოლველად წავიდა , ისინი დაამარცხა და უკანვე გაბრუნდა და მალე ის ხალიფა გახდა. <p> ხაზართა ერთ-ერთ მარბიელ ლაშქრობას უკავშირდება შემდეგი ამბავი. ქართლის ერისმთავრ ჯუანშერს ჰყავდა ულამაზესი და შუშანა. ეს გაიგო ხაზართა ხარაკმა . ხარაკმა ცოლობა შესთავაზა შუშანას. უარის მიღების შემდეგ მან თავისი სარდალი გამოგზავნა შემდეგი ბრძანებით, შეეპყრო და მასთან მიეყვანა შუშანა. ხაზარებმა ტყვედ იგდეს შუშანა და მისი ძმა ჯუანშერიც. გზაში შუშანამ თავი მოიწამლა და ხაზარები ხელცარიელი მივიდნენ ხარაკთან . ხარაკმა სარდალი სიკვდილით დასაჯა, რატომ გვამი მაინც არ მომიტანეო. ჯუანშერი კი ცოტა ხნის შემდეგ გაათავისუფლა. <p> VIII საუკუნის მეორე ნახევარში არაბების წინააღმდეგ ბრძოლას ერისმთავარი ნერსე II ჩაუდგა. 772-773 წლებში ხალიფამ ის თავისთან სახალიფოს დედაქალაქ ბაღდადში დაიბარა. იქ ნერსე ტყვეობაში იყო. შემდეგ კი გაათავისუფლეს და უკან ქართლში გამოუშვეს. ტყვეობაში ყოფნისას ნერსემ გაიცნო არაბი ჭაბუკი აბო. აბო ძალიან დაუახლოვდა ნერსეს და ქართლშიც ჩამოყვა, ცოტა ხნის შემდეგ გაქრისტიანდა. ნერსე არ წყვეტდა ანტი არაბულ საქმიანობას, ამიტომ ის კვლავ დაიბარეს სახალიფოში. ერისმთავარი მიხვდა რომ ამჯერად სიკვდილი არ ასცდებოდა. თავისი ოჯახი აფხაზეთში გახიზნა , თვითონ კი დახმარების სათხოვნელად ხაზარებთან მივიდა. ნერსემ ხაზარებისგან რეალური დახმარება ვერ მიიღო. ამასობაში არაბებმა აბო შეიპყრეს, მაშინ როდესაც ისინი ისლამს ქადაგებდნენ, აბოს გაქრისტიანება მათთვის დიდი დარტყმა იყო. არაბებისთვი დიდ მნიშვნელობას წარმოადგენდა რომ აბო ისლამზე დაბრუნებულიყო. ვერანაირმა ტანჯვა წამებამ ვერ გაჭრა აბოზე. 786 წელს აბო სიკვდილით დასაჯეს. მას თავი მოჰკვეთე , გვამი კი დაწყეს და მტკვარში გადაყარეს. აბოს მოწამეობრივი ცხოვრება აღწერა იოანე საბანისძემ. ქართველთა ბრძოლას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა. VIII საუკუნის ბოლოს არაბთა ბატონობა შეირყა. განაპირა რაიონებში კი გადავარდა.</P> https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist'oria_viii_sauk'uneshi/2009-11-21-229 საქართველოს ისტორია bachuki https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist'oria_viii_sauk'uneshi/2009-11-21-229 Sat, 21 Nov 2009 11:49:35 GMT <BR><P align="center"><img src="http://s43.radikal.ru/i102/0911/1a/9afd70c59667.jpg" border="0"> <br /> </P><P align="center">დაპყრობილი იბერია ირანის მიერ.</P> <BR><P align="center"><img src="http://s43.radikal.ru/i102/0911/1a/9afd70c59667.jpg" border="0"> <br /> </P><P align="center">დაპყრობილი იბერია ირანის მიერ.</P><P align="center"><BR></P><P align="center"> <br /> <img src="http://i040.radikal.ru/0911/c0/2be6b9da4fe0.jpg" border="0"> <br /> </P><P align="center">პოლიტიკური ერთეულები 650 წლისთვის.</P><P align="center"><BR></P><DIV align="center"> <br /> 602 წელს კონსტანტინოპოლში სამხედრო გადატრიალება მოხდა. ირანის შაჰმა გადაწყვიტა ბიზანტიის საქმეებში ჩარევა, ხოლო მიზეზად მოიყვანა ის რომ, ბიზანტიის იმპერატორი თავის დროზე მას დაეხმარა , ახლა კი მას სურდა დახმარება. ირანელებმა ბიზანტიის წინააღმდეგ ომი დაიწყეს, ბიზანტიელები მარცხს მარცხზე განიცდიდნენ. გართულდა ვითარება კავკასიაშიც. ქალკელდონის მსოფლიო საეკლესიო კრებიის შემდეგ დაირღვა კავკასიის სახელმწიფოების რელიგიური ერთობა. სომხეთში მონოფიზოტობამ გაიმარჯვა. განსაკუთრებით გართულდა ვითარება VII საუკუნის დასაწყისში. ყველაფერი იმით დაიწყო რომ ცურტაველი ეპისკოპოსი მოსე , წარმოშობით სომეხი. რომელიც მონოფიზიტობას უჭერდა მხარს , გაიქცა სომხეთში და დახმარება ითხოვა. მოსემ საქმე ისე წარმოაჩინა თითქოს ქათველები დევნიდნენ. მოსეს დაცვა სომხეთის კათალიკოსმა ითავა. გაიმართა მიწერ-მოწერა სომხეთის კათალიკოს და ქართლის კათალიკოს კირიონ I-ს შორის. მოსე ცურტაველის საკითხი მალევე მიივიწყეს, წინა პლანზე წამოიწია უფრო მნიშვნელოვანმა საკითხებმა. სომხეთის ეკლესია ქართლის ეკლესიას ბრალს დებდა რწმენის დამახინჯებაში. ქართლის კათალიკოსი ძალზედ ჭკვიანურად და ფრთხილად მოქმედებდა. პოლიტიკური სიტვაცია ქართლისთვის საზიანო იყო. მონოფიზიტ სომხეთს უკან ირანი ედგა. დიოფიზიტური ბიზანტია დასუსტებული იყო და ანგარიშ გასაწევ ძალას არღარ წარმოადგენდა, ამიტომ ქართლს ბიზანტიის დახმარების იმედი აღარ ჰქონდა. კირიონმა შესანიშნავად გაართვა თავი შექმნილ მძიმე მდგომარეობას: დაიცვა დიოფიზიტობა და საშულება არ მისცა მოწინააღმდეგეებს გამოეყენებინათ მასთვის ხელსაყრელი მდგომარეობა. საბოლოოდ ყველააფერი 608 წლის საეკლესიო განხეთქილებით დასრულდა. 610 წელს ბიზანტიაში ახალი გადატრიალება მოხდა. ტახტზე ავიდა ჰერაკლე, თავდაპირველად ვერც ახალმა იმპერატორმა შესძლო მდგომარეობის გამოსწორება. ასეთი წარმატებების ფონზე ირანმა , ანტიბიზანტიური კამპანია დაიწყო, რაც პირველ რიგში დიოფიზიტობის დევნით გამოიხატებოდა. მტკივნეულად შეეხო ეს საკითხი ქართლს. VII საუკუნის 10-იან წლებში კათალიკოსი კირიონი და ერისმთავარი ადარნასე იძულებულები შეიქმნენ , ქართლი დაეტოვებინათ. შექმნილ მძიმე ვითარებაში ბიზანტიამ შეძლო ახალი არმიის შექმნა და შეტევაზეც გადავიდა. იმპერატორი შეიჭრა სომხეთსა და ალბანეთში და რამდენიმე მარცხი აგემა ირანელებს. 627 წელს ჰერაკლემ ახალი შეტევა წამოიწყო. თავდაპირველად ის დასავლეთ საქართველოში შეიჭრა ,დაუკავშირდა ჩრდილო კავკასიელ ხაზარებს და თბილისზე ლაშქრობა შესთავაზა. ხაზარები სიამოვნებით დათანხმდნენ იმპერატორის წინადადებას. იმავე წელს ხაზარები და ბიზანტიელები თბილისს მოადგნენ , ხანგრძლივმა ალყემ არ გაამართლა. ქალაქის აღება ბიზანტიელებმა და ხაზარებმა ვერ შესძლეს. ჰერაკლეს დროის დაკარგვა აღარ შეეძლო, მიატოვა თბილისი და შუამდინარეთისკენ დაიძრა. 628 წელს ხაზარები კვლავ მოადგნენ თბილისს. აიღეს ქალაქი და საშინლად ააოხრეს იგი. იმავე წელს დაიდო ზავი ბიზანტიასა და ირანს შორის. ჰერაკლემ დაიბრუნა : სომხეთი, სირია, მესოპოტომია და ეგვიპტე. მასვე ერგო ქართლიც. ბიზანტიელები წყალობით აჯილდოებდნენ მათ მხარეს გადასულ ქართლელებს. ჰერაკლემ ვერ შესძლო ამ წარმატებით დიდხანს სარგებლობა რადგან მსოფლიოს ასპარეზზე ახალი დამპყრობლებთა ძალა არაბები გამოჩნდნენ. <p> VII საუკუნის 30-იანი წლებიდან იწყება არაბთა დიდი დამპყრობლითი ომები, რომლის შედეგადაც მათ უზარმაზარი იმპერია შექმნეს. არაბების თავიდან დაპყრობილი ქვეყნები როგორც განმანთავისუფლებლებს ისე უყურებდნენ. VII საუკუნის 30-იანი წლებიდან არაბები იპყრობენ : დამასკოს, იერუსალიმს, ანტიოქიას მთელ შუამდინარეთს და ეგვიპტეს. ამავე პერიოდში არაბები სომხეთშიც შემოდიან, არაბებმა განიზრახეს ქართლსი დაპყრობაც. მათ ქართლში ელჩობა გამოაგზავნეს და მოსახლეობას შემოუთვალეს ან დამორჩილება ან აყრა და სხვა ქვეყანაში გადასახლება. ქართლელებმა მორჩილებაზე უარი განაცხადეს , არაბებმა გალაშქრება გადაწყვეტეს. მაგრამ ამას ბუნებრივმა პირობებმა შეუშალა ხელი ზამთარი იდგა. მოვიდა დიდი თოვლი, რასაც ზედ სასტიკი ყინვები დაერთო. არაბებმა ლაშქრობა შეწყვიტეს და უკან გაბრუნდნენ. არაბთა ეს პირველი გამოჩენა კავკასიაში მიზნად არ ისახავდა ამ ქვეყნების დაპყრობას. ეს იყო ჩვეულებრივი მარბიელი ლაშქრობა რომლის დროსაც მათ დაზვერე მომავალი მტრები. VII საუკუნის 50-იანი წლებიდან არაბებმა დაიპყრეს ირანი, შუა აზია და ინდოეთამდე მივიდნენ. ირანის სახელმწიფოს დაცემამ არაბებს გზა კავკასიისკენ გაუხანა. 654 წელს მათ დაამარცხეს ბიზანტიელები და ქართლს მოადგნენ. ქართლის ერისმთავარმა სტეფანოზ II -მ ერთადერთ სწორი გადაწყვეტილება მიიღო. მან არაბთა სარდალ ჰაბიბ იბნ-მასლამს დაზავება შესთავაზა. ირანი აღარ არსებობდა დასუსტებულ ბიზანტიას კი ქართლის დაცვა აღარ შეეძლო, ამიტომ დაზავება ერთადერთი სწორი გადაწყვეტილება იყო. თავის მხრივ არც არაბები იყვნენ წინააღმდეგნი თუ ქართლი მას ნებით დაემორჩილებოდა. არაბებს დაპყრობილი ტერიტორიებზე განმტკიცება ესაჭიროებოდა , დაპირისპირება იყო არაბებში. საქართველო არაბებისაგან ყველაზე დაშორებული ქვეყანა იყო . ქართლსა და არაბებს შორის დაიდო დაცვის სიგელი. რომლის პირობები იმ ეტაპზე ორივე მხარეს აკმაყოფილებდა. ქართველები იხდიდნენ ერთ კომლზე ერთ დინარს. მათა რ ჰქონდათ უფლება გადასახადების შემცირების მიზნით კომლები შეერთებინათ. ხოლო არაბების პირიქით კომლები გაეყოთ. თუ ქართველი მიიღებდა ისლამს ის თავისუფლდებოდა გადასახადებისაგან. ქართველები ვალდებულები იყვნენ დახმარებოდნენ არაბებს, ჩამორჩენილი არაბი უნდა მიეყვანათ არაბთა უახლოეს რაზმამდე. სამაგეროდ არაბები დაიცავდნენ ქართველებს სხვების შემოსევებისაგან. თუ არაბთა არყოფნის დროს ქართველები დაემორჩილებოდნენ სხვებს ეს ქართველებს დანაშაულად არ ჩაეთვლებოდათ. VII საუკუნის 50-იანი წლების ბოლოს არაბთა სახალიფოში ატყდა შინაომები, რომელიც რამდენიმე წელიწადს გაგრძელდა. ამით ისარგებლა ქართლის ერისთავმა ნერსე I-მა და არაბები არამარტო ქართლიდან არამედ სომხეთიდანაც გააქცია. არაბთა დროებითმა დასუსტებამ ბიზანტიას საშუალება მისცა დაკარგული ტერიტორიები დაებრუნებინა. VII საუკუნის მეორე ნახევარში ბიზანტიელებმა ლაზიკაში მეფობა გააუქმეს და ლაზიკის მმართველს პატრიკიოსის ტიტული უბოძეს. იმპერიის ასეთმა აგრსიულმა მოქმედებამ ლაზიკაში აჯანყება გამოიწვია. პატრიკიოსმა სერგი ბაკურის ძემ 697 წელს არაბები დასავლეთ საქართველოში გადაიყვანა. ეგრისელებმა უკვე ნაცადი მეთოდი გამოიყენეს ერთ დამპყრობელს მეორე დაუპირისპირეს. მდგომარეობას ართულებდა ხაზართა დროებითი შემოსევები.</DIV> https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist'oria_vii_sauk'uneshi/2009-11-21-228 საქართველოს ისტორია bachuki https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist'oria_vii_sauk'uneshi/2009-11-21-228 Sat, 21 Nov 2009 11:44:48 GMT <BR><P align="center"><IMG src="http://i001.radikal.ru/0911/de/a0ae9676aaf9.jpg" border="0"> <BR> </P><P align="center">ჯვრის მონასტერი მცხეთაში. აგებულია სტეფანოზ I-ის დროს</P> <DIV align="center">საქართველო VI საუკუნის პირველ ნახევარში <BR> <BR></DIV><P align="center"><BR></P><P align="center"><IMG src="http://s45.radikal.ru/i108/0911/43/23d1f835a5df.jpg" border="0"> <BR> </P><P align="center">ბიზანტიის იმპერია იუსტინიანე I-ის დროს.</P><P align="center"><BR></P><P align="center"> <BR> <IMG src="http://s44.radikal.ru/i103/0911/c5/9e5162f35410.png" border="0"></P><P align="center">სასანიანების ირანი ხოსრო II-ის დროს.</P><DIV align="center"> <BR> ბიზანტიასა და სასანიების ირანის დაპირისპირებისას , დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა საქართველოს. ის ვინც საქართველოში გაბატონდებოდა მოიპოვებდა დიდ წარმატებებს მოწინააღმდეგესთან შედარებით. საქართველოს ხელში ჩაგდებით ისინი გააკონტროლებდნენ ჩრდილო კავკასიიდან გადმოსასვლელ გზებს . და მომთაბარეების სამხედრო ძალის გამოყენება იქნებოდა შესაძლებელი. <P> VI საუკუნე კავკასიაში ირანის აქტიურობით დაიწყო. 510 წელს გააუქმეს მეფობა ალბანეთში. ქართლი ერთადერთი ქვეყანა იყო სადაც მეფობა კიდევ იყო. ცხადი იყო რომ ირანის შაჰი ქართლშიც გააუქმებდა მეფობას. ირანის შაჰმა ქართლის მეფეს გურგენს ქრისტიანობის უარყოფა და მაზდიანობის მიღება მოსთხოვა. გურგენის აჯანყება 523 წელს დამარცხებით დასრულდა, გურგენმა თავი ბიზანტიას შეაფარა. თუ ქართლისთვის ირანი სასტიკი დამპყრობელი იყო, მას სხვანაირად უყურებდნენ ლაზიკაში. ლაზები ირანელებს ბიზანტიის მოწინააღმდეგედ და მათ მოკავშირედ აღიქვამდნენ. სწორედ ამ მოსაზრებით ლაზიკის მეფის შვილმა წათემ მაზდიანობა მიიღო. როდესაც მეფე გარდაიცვალა , სამეფო ტახტი წათეს დარჩა. წათე მიხვდა რომ ქრისტიანული ქვეყანა წარმართ მეფეს ვერ აიტანდა , ამიტომ ის კვლავ ქრისტიანობას დაუბრუნდა. წათე I ქრისტიანად ავიდა სამეფო ტახტზე. წათეს პოლიტიკური ორიენტაციის შეცვლამ , ირანის შაჰის აღშფოთება გამოიწვია და ლაზიკის დასასჯელად სამხედრო ძალა გამოგზავნა.წათემ დახმარებისთვის ბიზანტიას მიმართა.ლაზებმა და ბიზანტიელებმა ირანელები დაამარცხეს. ბიზანტიის იმპერატორმა კარგად იცოდა რომ თუ ირანი ლაზეთს დაიპყრობდა იმპერია ძალზედ მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდებოდა. იმპერატორმა იუსტინიანემ გადაწყვიტა დასავლეთ საქართველოს ციხეებში სკანდასა და შორაპანში ბიზანტიური გარნიზონები ჩაეყენებინა. <P> 531 წელს ირანის შაჰი გახდა ხოსრო I ანუშირვანი. იუსტინიანეს და ხოსროს მმართველობის დროს მათნმა ქვეყნებმა სიძლიერეს ზენიტს მიაღწიეს. იუსტინიანე რომის იმპერიის აღდგენაზე ოცნებობდა. მაგრამ ეს ორი ქვეყანა გადამწყვეტი ბრძოლისათვის მზად მაინც ვერ აღმოჩნდნენ. ამიტომ 532 წელს დაიდო უვადო ზავი . იუსტინიანე ხვდებოდა რომ ზავი დროებითი იყო ამიტომ მან დასავლეთ საქართველოს გამაგრება დაიწყო. ლაზიკაში შეიქმნა ახალი სამხედრო ძალა . ააგეს ძლიერი ციხესიმაგრე პეტრა ( ციხისძირი ). ლაზებისთვის ეს ყველაფერი აუტანელი იყო . ამიტომ მათ ხოსროსთან ელჩობა გააგზავნეს და დახმარება სთხოვეს. <P> სულ სხვა ვითარებაში აღმოჩნდა ქართლი უვადო ზავის შემდგომ, ქვეყანა კვლავ ირანელთა მმართველობის ქვეშ აღმოჩნდა. საინტერესო ცნობები აქვთ დაცულკი ბიზანტიელ იმპერატორებს . VI საუკუნის 30-იან წლებში ”იბერიელთა მეფე ძამანარსე კონსტანტინოპოლში კეთილსათნო იუსტინანე მეფესთან თავის მეუღლითა და დარბაისლებითურთ მოვიდა”. სავარაუდოა რომ ქართლის ნაწილი ირანელთა ბატონობას გადაურჩა და იქ ვახტანგ გორგასლის შთამომავლები მეფობდნენ. VI საუკუნის 40-იან წლებში ქართლში მეფობა გაუქმებულია ამ დროს ქართლის მმართველია ირანელი მოხელე მარზპანი. <P> VI საუკუნის 30-იან წლებში ქართლში მოვიდნენ სირიელი სასულიერო პირები. მათ ასურელი მამები ეწოდათ. ესენი იყვნენ : იოანე ზედაზნელი, დავით გარეჯელი, აბიბოს ნეკრესელი, შიო მღვიმელი, იოსებ ალავერდელი, ანტონ მარტყოფელი, თადეოზ სტეფანწმინდელი, პიროს ბრეთელი, ისე წილკნელი, სტეფანე ხირსელი, ზენონ იყალთოელი, მიქაელ ულუმბოელი, ისიდორე სამთავნელი და ელია დიაკონი. ზოგი მათგანი ადრე მოვიდა ზოგი ცოტა მოგვიანებით. ასურელი მამების მიზანი იყო ქართლში ქრისტიანობის განმტკიცება , იმ მძიმე ვითარებაში რომელშიც ქართლი იმყოფებოდა. სწორედ ასურელმა მამებმა ჩაუყარეს სამონასტრო ცხოვრებას საფუძველი საქართველოში. ასურელი მამების მიერ დაარსებული სამონასტრო კერები , მოგვიანებით ქართული მწიგნობრობის და კულტურის მძლავრ კერებად იქცნენ.</DIV><P> <BR> </P><P>...................................................................................................................................................................................</P><P><BR></P><P align="center">დიდი ომიანობა ეგისში</P><P align="center"><BR></P><P align="center"> <BR> <IMG src="http://s19.radikal.ru/i192/0911/fe/f0510d6c9126.jpg" border="0"></P><P align="center">ბიზანტიის იმპერატორი იუსტინიანე I</P><P align="center"><BR></P><P align="center"> <BR> <IMG src="http://i004.radikal.ru/0911/1e/a6e2fe97b27c.jpg" border="0"></P><P align="center">ხოსრო II-ის გამოსახულება მონეტაზე.</P><P align="center"><BR></P><P align="center"> <BR> <IMG src="http://i016.radikal.ru/0911/60/5031af16582d.gif" border="0"></P><P align="center">ლაზიკის გერბი</P><DIV align="center">  <BR> ბიზანტიასა და ირანს შორის დაპირისპირება ხანგრძლივ ომში გადაიზარდა , რამაც ლაზიკას ნგრევის და უბედურების მეტი არ მოუტანა. ბიზანტიელთა ბატონობისგან შეწუხებულმა ლაზმა ხალხმა ომის დაწყება განიზრახეს, ამ ომში მათ დახმარება ირანის შაჰს ხოსრო I-ს სთხოვეს. ირანსი შაჰი ხვდებოდა თუ რა დიდ მოგებას ნახავდა ლაზეთში გაბატონებით. ერთის მხრის ის ზურგს მოუშლიდა ქართლს რომელიც ბიზანტიას იმედებით უყურებდა და მოიპოვებდა შავ ზღვაზე გასასვლელს. ლაზეთში გაბატონებით ირანი უფრო აქტიურად შეუტევდა ბიზანტიას. ამიტომ ის ლაზების თხოვნას სიამოვნებით დათანხმდა. 542 წელს ხოსრო I ქართლში დიდი ჯარით შემოვიდა. შაჰი ხმას ავრცელებდა ჰუნების წინააღმდეგ მივდივარ საომრადო. ირანულმა ჯარმა სწრაფად გაიარა ქართლი. საზღვარზე ირანელებს ლაზები დახვდნენ და ლაზიკაში გადაიყვანეს. როსროსთან ლაზიკის მეფე გუბაზ II გამოცხადდა. ირანელთა და ლაზთა გაერთიანებული ლაშქარი ციხესიმაგრე პეტრასკენ დაიძრა, რომელიც ბიზანტიელთა უმთავრესი დასაყრდენი პუნქტი იყო. ხანმოკლე მაგრამ სისხლიანი ბრძოლების შემდეგ პეტრა აიღეს.ამ დროს შაჰმა შეიტყო რომ ბიზანტიელთა დიდი ლაშქარი ირანში შეჭრილიყო. ხოსრომ ჯარის ნაწილი პეტრაში დატოვა თვითონ კი ირანში დაბრუნდა. ბიზანტიას მდგომარეობა გაურთულდა დასავლეთითაც ამიტომ ირანს დაზავება შესთავაზა, ზავი თავის მხრივ ირანსაც სჭირდებოდა რათა მოპოვებული წარმატებები განემტკიცებინა. 545 წელს ირანსა და ბიზანტიას შორის დაიდო ხუთწლიანი ზავი. <P> ირანის შაჰმა ეგრისში თავისი საიდუმლო გეგმის განხორციელება დაიწყო.ხოსრომ კარგად იცოდა თუნ რატომ მიიწვიეს ლაზებმა ირანელები და იმასაც ხვდებოდა რომ ბიზანტიელთა უღელს ირანულზე არ გაცვლიდნენ. შაჰს კი დასავლეთ საქართველოში ფეხის მოკიდება სურადა. ხოსროს მიაჩნდა რომ მხოლოდ ერთი გამოსავალი იყო. ლაზიკის მოსახლეობა უნდა აეყარა და ამ ტერიტორიაზე ირანელები უნდა დაესახლებინა. ამ გეგმის განხორციელებისთვის კი აუცილებელი იყო გუბაზ მეფის მკვლელობა. უმეფოდ დარჩენილი ლაზების დამარცხება კი უფრო ადვილი იქნებოდა. სწორედ ამ მიზნის შესასრულებლად ირანელებმა შეარჩიეს ლაზი დიდებული ფარსანსი. ქვეყნისათვის ამ გადანწყვეტ დროს ფარსანსმა მეფესთან პირადი კონფლიქტი დაივიწყა და გუბაზს ყველაფერი მოახსენა. ირანელთა ბატონობისგან მეთელი მოსახლეობა შეწუხებულები იყვნენ. ირანელები ბიზანტიელებს არაფრით არ სჯობდნენ, პირიქით მათი ყოფნა ლაზიკაში კიდევ უფრო სახიფათო იყო ამიტომ გუბაზმა გადაწყვიტა დაეწყო ბრძოლა ირანელთა წინააღმდეგ. ამ ომში გუბაზმა დახმარებისთვის ბიზანტიას მიმართა. იუსტინიანემ მოაგვარა დასავლეთში არსებული პრობლემები და გადაწყვიტა ირანის წინააღმდეგ ბრძოლა განეახლებინა. 549 წელს ბიზანტიელთა ლაშქარი პეტრას ციხეს მოადგა. ხოსრომ თავისი გარნიზონის დასახმარებლად დიდი ლაშქარი გამოგზავნა. ბიზანტიელთა სარდალმა შეცდომა დაუშვა, მეტად მცირე რაზმი გაგზავნა ლიხის ქედის გადმოსასვლელის დასაცავად. ირანის რაზმებმა ყოველგვარი წინააღმდეგობის გარეშე მოახერხეს ლაზიკაში შემოსვლა. ბიზანტიელებმა მიატოვეს პეტრა და უკან დაიხიეს. ირანელებმა კიდევ უფრო გაამაგრს პეტრა და ლაზიკის შიდა რაიონების აოხრება დაიწყეს. ლაზებმა გუბაზის მეთაურობით დიდი წინააღმდეგობა გაუწიეს ირანელებს . ირანელებმა ლაზიკა დატოვეს და ქართლში დაბრუნდნენ. 550 წელს შაჰმა ლაზიკაში ახალი ჯარი გამოგზავნა. ლაზები ამ ბრძოლაში მტერს მარტო შეებნენ. გუბაზ მეფის სიტყვით გამხნევებული ლაზები მტერს ეკვეთნენ. ბრძოლის დროს სასიკვდილოდ დაჭრა ირანელთა სარდალი . მტერი აირია , ლაზების შეტევას ვერ გაუძლეს და დამარცხდნენ. <P> ბიზანტიელები კვლავ პეტრას შემოადგნენ ამჯერად მათ მოახერხეს ქალაქის აღება. პეტრას დაკავება ბილნტიელებმა აღარ ისურვეს , ამირტომ ციხე სიმაგრე მიწასთან გაასწორეს. ირანელთა დამარცხების მიუხედავად ლაზიკაში ვითარევბა ძალზედ მძიმე იყო. ხოსრომ ლაზიკაში ახალი ჯარი გამოგზავნა. ირანელთა სარდალმა როდესაც შეიტყო პეტრას დანგრევის შესახებ გადაყვიტა არქეოპოლისის ( ციხე-გოჯი) აეღო. მაგრამ წარმატებას ვერ მიაღწია.ამასობაში ლაზთა ნაწილი კვლავ პროირანულ პოზიციებს მიემხრო. ირანელთა სარდალმა გუბაზსაც შესთავაზა ირანელთა მხარეს გადასულიყო, გუბაზი მაინც არ იცვლიდ აპოზიციებს და ბიზანტიელთა ერთგული რჩებოდა. ბიზანტიელები კი უნიათოიდ იქცეოდნენ. ირანელებთან ბრძოლაში დამარცხებულნი ლაზთა სოფლებს არბევდნენ და აჩანაგებდნენ. ბიზანტიელთა სასტიკმა და უსამართლო მოქმედებამ ჯერ აბაზგების (550 წლის)შემდგომ მისიმიელების (555 წლის) აჯანყება გამოიწვია. <P> გუბაზმა ბიზანტიელლების სამარცხვინო საქციელი იმპერატორს შეატყობინა. ამის საპასუხოდ ბიზანტიელთა სარდლობამ 554 წელს გუბაზ II მოკლეს. გუბაზის მკვლელობამ ლაზების სასტიკი აღშფოთება გამოიწვია. ლაზი დიდებულების შეკრებაზე ორი თვალსაზრისი გამოიკვეთა. ნაწილი აიეტის მეთაურობით ირანელების მომხრეები იყვნენ. ნაწილი კი ფარტაზისი მეთაურობით კი კვლავ ბიზანტიელთა მხარეს დარჩა. საბოლოოდ სწორმა აზრმა გაიმარჯვა ლაზები ბიზანტიელთა მხარეს რჩებოდნენ ოღონდ ერთი პირობით - იუსტინიანეს მეფის მკვლელები უნდა დესაჯა, იუსტინიანემ ეს პირობა შეასრულა. ლაზიკის მეფე გახდა გუბაზის ძმა წათე II. საომარი მოქმედებები კვლავ გრძელდებოდა , მაგრამ ბიზანტიაც და ირანიც ზავისკენ იხრებოდნენ. 562 წელს ომი დასრულდა. ირანელებმა დასაცვლეთ საქართველო ბიზანტიას დაუთმო.ოცწლიანი ომი ლაზებისთვის უშედეგოდ დასრულდა.</DIV><DIV align="center"><BR></DIV><DIV align="center">.................................................................................................................................................................................</DIV><DIV align="center"><BR></DIV><DIV align="center"><BR></DIV><DIV align="center"> <BR> ქართლი VI საუკუნის მეორე ნახევარში <BR> </DIV><DIV align="center"><BR></DIV><DIV align="center"> </DIV><DIV align="center"> <BR><img src="http://s56.radikal.ru/i151/0911/03/8da770ca0d70.jpg" border="0"> <br /> </DIV><DIV align="center"> დასავლეთ საქართველოში განცდილმა მარცხებმა შეასუსტა ირანელთა პოზიციები აღმოსავლეთ საქართველოში. თავის დროზე ქართლში მეფობის გაუქმებას ხელი დიდად შეუწყო აზნაურების მოღალატურმა საქმიანობებმა. მათ თავიანთი კონკრეტული მიზნები ამოძრავებდათ. დიდებულებს სურდათ სამუდამოდ დაუფლებოდნენ იმ მიწებს რომლებიც მეფისგან დროებით მიიღეს. დიდაზნაურებს მეფესთან ბრძოლაში მოკავშირედ ირანი მოევლინა. ქვეყნის შიგნით არსებულმა ასეთმა ვითარებამ ირანელებს გაუადვილა საკუთარი ზრახვების განხორციელება. ახლა როდესაც ქართლში მეფე აღარ იყო მიწების ძირითადი ნაწილი ირანელებმა ჩაიგდეს ხელთ . ირანელთა ბატონობა მათთვის მიუღებელი გახდა , ამიტომ მზად იყვნენ ყოველთვის აჯანყებოდნენ მტერს.  <P> VI საუკუნის 70-იან წლებში სომხეთში დიდი ანტირანული აჯანყება დაიწყო. სომხებს ქართველებიც მიემხრნენ. აჯანყებულებმა დახმარება ბიზანტიას სთხოვეს. ბიზანტიის იმპერატორი დიდი ხანია ზავის დარღვევას აპირებდა , მხოლოდ ამისთვის საბაბს ეძებდა. შექმნილი ვითარებით ისარგებლეს ქარელებმა და სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობა აღიდგინეს. ერისთავებს მეფე აღარ სურდათ, რადგან მეფეს უნდა დამორჩილებოდნენ. ხელშეუხებელი უნდა ყოფილიყო ერისთავების უფლებები დასაკუთრებულ მიწებზე. ასეთ ვითარებაში დიდაზნაურებმა მათთვის მისაღები გამოსავალი მოძებნეს. ქვეყნის ნომინალურ მმართველს ეწოდა არა მეფე არანედ ერისთავი. ერისთავი იყო პირველი თანასწორთა შორის , მისი ხელისუფლება მხოლოდ სიმბოლურად ითვლებოდა უზენაესად. ერისმთავრს არ ჰქონდა ურჩი ერისთავის გადაყენების უფლება. პირველი ერისმთავარი გუარამი გახდა. ბაგრატიონთა საგვარეულოს ისტორიკოსის სუმბატ დავითის ძის მიხედვით, გუარამი ბაგრატიონი იყო. ის პირველი იყო ამ საგვარეულოდან , რომელიც დაწინაურდა და ქვეყნის მმართველი გახდა.ბაგრატიონები ძველი ქართული პროვინციიდან სპერიდან იყვნენ. თუმცა ისინი თავიანთ თავს ებრაელთა მეფეების, დავითის და სოლომონის შთამომავლებად მიიჩნევდნენ. ფარნავაზიანთა სამეფო დინასტიის შემდგომ , ბაგრატიონები მეორე სამეფო გვარი იყო რომელიც დაწინაურდა და ტახტი XIX საუკუნის დასაწყისამდე შეინარჩუნეს. <P> ბიზანტიის იმპერატორმა გუარამს კურაპალატის ტიტული უბოძა. ომი ბიზანტიასა და ირანს შორის მიდიოდა, პარალერულად მოლაპარაკებებიც იმართებოდა. ბიზანტია თანახმა იყო ირანისთვის დაეთმო ქართლი და სომხეთი, ოღონდა აჯანყების მონაწილეებს გაცემაზე უარს ამბობდა. ირანი კი სწორედ აჯანყებულთა გაცემას ითხოვდა. ზავის დადება იწყებოდა როდესაც ბიზანტიელებმა სასტიკი მარცხი განიცადეს სომხეთში. ირანის შაჰმა საზავო პირობები დაამძიმა. 579 წელს ხოსრო I გარდაიცვალა , ახალი შაჰი იძულებული გახდა შეგუებოდა ქართლში ადგილობრივ მმართველობას. თუმცა ქართლის ერისმთავრები შაჰის ვასალი გახდა. <P> VI საუკუნის 80-იან წლებში ირანში შაჰის წინააღმდეგ დიდი აჯანყება დაიწყო. ხოსრო II -მ დახმარებისთვის ბიზანტიას მიმართა. ბიზანტიამ ეს შანსი არ გაუშვა და ჩაერია საუკუნოვანი მეტოქის საშინაო საქმეებში. მადლიერმა ხოსრო II-მ ბიზანტიას დაუთმო ზოგიერთი პროვინცია მათ შორის ქართლიც და სომხეთიც. მალე ქართლი მთლიანად გათავისუფლდა ირანელებისაგან. ამ დროს ქართლის მმართველი იყო სტეფანოზ I. ბიზანტიის იმპერატორმა მას პატრიკიოსის ტიტული უბოძა. ბიზანტიის ტიტულებს ატარებდნენ სტეფანოზის ძმა,. შვილი და შვილიშვილიც. სტეფანოზ I -ის დროს აიგო მცხეთის ჯვარი.</DIV> https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist39oria_vi_sauk39uneshi/2009-11-21-227 საქართველოს ისტორია bachuki https://bachito.ucoz.com/news/sakartvelos_ist39oria_vi_sauk39uneshi/2009-11-21-227 Sat, 21 Nov 2009 11:35:46 GMT